صنایع دستی مشهد چیست؟

قالی بافی

یکی از صنایع دستی مهم استان خراسان قالی بافی است. پیشینه قالی بافی در این استان را می‌توان به دو دوره متمایز تقسیم کرد:

- دوره صفویه، که قالی‌های این دوره اغلب دارای نقش‌های هراتی با زمینه لاجوردی و یا لاکی سیر و با حاشیه باریک به رنگ زرد روشن است.

- دوره دیگر راه اندازی کارگاه‌های قالی بافی توسط بازرگانان تبریزی در نیمه دوم قرن سیزدهم است. به این دلیل، امروزه در صنعت فرش مشهد دو نوع گره وجود دارد که عبارت‌اند از: گره فارسی (محلی) و گره ترکی (تبریزی).

مهم‌ترین مرکز قالی بافی در استان خراسان، مشهد است. زمینه قالی‌های مشهدی دارای رنگ لاکی با نقش ترنج و لچک و حاشیه لاجوردی است. بیرجند، طبس، کاشمر، سبزوار و نیشابور از نظر قالی بافی به ترتیب در مراحل بعدی قرار می‌گیرند.

در میان عشایر خراسان، قالی بافی از رونق فراوانی برخوردار است. قالیچه‌های بلوچی در میان چادرنشینان اطراف تربت حیدریه، کاشمر، سرخس و تربت جام رایج است. همچنین در میان عشایر کرد که در شمال خراسان سکونت دارند، بافت قالیچه‌های ترکمنی رواج دارد.

گلیم بافی

در میان عشایر و روستاییان خراسان، گلیم بافی به عنوان یک فعالیت خانگی معمول است. مناطق عمده گلیم بافی در استان خراسان، شهرستان‌های مشهد، قوچان و شیروان است.

ابریشم بافی کلات

از مهمترین هنرهای سنتی و صنایع دستی، هنر ابریشم بافی است که در خراسان رضوی در منطقه کلات و روستای زاوین رواج دارد. روستای زاوین مرکز بافت ابریشم محسوب می‌گردد.

شعر بافی

شعربافی یا دست بافی در استان خراسان، از گذشته‌های دور، یکی از مشاغل صنعتگران بوده است. این صنعت در بیش‌تر شهرهای استان خراسان، به ویژه در شهرستان‌های مشهد، سبزوار و تربت حیدریه، به صورت خانگی و کارگاهی دیده می‌شود. فعالیت‌های برک بافی، فرت بافی و ابریشم بافی را نیز می‌توان در این رده قلمداد کرد که عمده تولیدات آن‌ها حوله، چادر شب، بقچه و… است.

نمد بافی
در میان عشایر خراسان، صنعت نمد مالی از رونق فراوانی برخوردار است و دو مرکز اصلی تولید آن، شهرهای مشهد و قوچان است.

برک بافی
یکی دیگر از بافته‌های خراسان رضوی برک است. این بافته در کارگاه‌های برک بافی بشرویه از پشم شتر بافته می‌شود.

سبد و حصیر بافی

یکی از صنایع دستی مهم و پردازشی که با هزینه بسیار ناچیز، ساخته‌هایی را می‌آفرینند، سبد و حصیر بافی است. مواد اولیه این تولیدات، کاه و شاخه‌های نازک درختان است و مرکز اصلی آن روستاهای اطراف طرقبه در استان خراسان می‌باشد. به دلیل توریستی بودن منطقه طرقبه، بازار این تولیدات از موقعیت مطلوبی برخوردار است. برای بافت سبد، از چوب درختچه بید مشک استفاده می‌شود که هم ظریف و هم باریک است و هم چنین خاصیت انعطاف پذیری آن زیاد است. صنایع ظریف حصیر بافی، در میان مسافرینی که به این استان سفر می‌کنند و هم چنین اهالی منطقه، جایگاه ویژه‌ای دارد.

پوستین دوزی

یکی از صنایع مهم استان خراسان پوستین دوزی است. در شمال استان، سردی هوا موجبات پیدایش و گسترش این صنعت را فراهم آورده است. پوستین دوزی در میان عشایر کوچ نشین استان از اهمیت به سزایی برخوردار است.

وجود دو کوه سنگی در دامنه‌ی کوه‌های جنوب مشهد سبب شده تا صنعتگران حکاک روی سنگ، همواره مواد اولیه‌ی مورد نیاز خود را در دسترس داشته باشند. جنس این سنگ‌ها از مواد آذرین بوده و رنگ آن سیاه است.

سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ
از جمله فعالیت‌های هنری در شهر مشهد، یکی هم سنگ تراشی است که سابقه‌ای دیرینه دارد. عمده تولیدات مصنوعات سنگی عبارت‌اند از: قندان، هاون، ظرف دیزی و انواع مجسمه‌های سنگی.

فیروزه تراشی

شهر نیشابور که به شهر فیروزه شهرت دارد، دارای معادن ارزشمندی از فیروزه می‌باشد که از قرن‌ها پیش مورد بهره برداری قرار گرفته‌اند. فیروزه تراشی یکی از حرفه‌های قدیمی در استان خراسان است. تراش فیروزه به اشکال پیکانی و مسطح از جمله تراش‌هایی است که طرفداران فراوان دارد. فیروزه یکی از سوغاتی‌های مهم استان خراسان است و بازار مطلوبی نه تنها در استان، بلکه در سطح کشور دارد.

یکی از مهم‌ترین صنایع دستی خراسان رضوی سفال‌مند گناباد بوده که از اعتبار و پیشینه‌ای باستانی برخوردار است. از انواع سفال‌هایی که در این منطقه ساخته می‌شود می‌توان به انواع سفال‌های «بدل چینی» و «رسی» اشاره کرد.

سفالگری

یکی از صنایع دستی مهم در ایران سفالگری است که در شهرهای حاشیه کویر ایران از موقعیت مناسبی برخوردار است. مرکز اصلی این صنعت در استان خراسان، در شهرستان گناباد به ویژه روستای مند است. مهم‌ترین تولیدات این صنعت انواع گلدان و ظروف سفالین است.

منبع: مشهد فوری

196