وضعیت آب‌های زیرزمینی شرایط بحرانی دارند

به گزارش مشهد فوری ، متن پیش‌رو یادداشت کمال‌الدین ناصری است:

آب، راهبردی‌ترین منبع سرزمینی ماست که کمّیت و کیفیت آن رو به کاهش است. آنچه شواهد و قراین و نیز مدل‌سازی‌ها به ما گوشزد می‌کنند (بلکه هشدار می‌دهند) آن است که با احتمال زیاد میزان آب قابل بهره‌برداری کشور در سال‌های آتی کاهش خواهد یافت. به سبب تغییرات اقلیمی با پدیده‌هایی از قبیل کاهش میانگین بارش، تغییرا در الگوی پراکندگی بارش‌ها (که می‌توانند منجر به بارش‌های شدید بیشتر و دوره‌های خشکی سالانه طولانی‌تر شود)، سیلاب‌های فراوان‌تر و تبخیر افزون‌تر مواجه خواهیم شد. وضعیت آب‌های زیرزمینی حتی شرایط بحرانی‌تری دارند.

در خشکبومِ فلات ایران، جستجوی آب، تاریخ و تمدن ما را شکل بخشیده‌است. سازگاری با خشکی(و نه تلاش برای تغییر آن)، اساس ماندگاری و پایداری هزاران ساله سرزمین ما است. تفکر فن‏ سالارانه (تکنوکراتیک) اما محدودیت را بر نمی‌‏تابد و برای رفع آن به بهره‏ کشیِ خارج از توان سرزمین یا انتقال منابع از دیگر نقاط (که خود موجب کمبود در آن مناطق می‌شود)، روی می‌آورد که این نقطه شروع ناپایداری است و تداوم آن سازوکار ایجاد بحران را فعال می‌سازد.

آمایش سرزمین، نقشه راهی است برای توسعه تا مکان‌یابی هر پروژه در تناسب با توان سرزمین تعیین شود و موجب ناپایداری نشود. پاره‏‌ای از صنایع پر نیاز نسبت به آب، بی ‏اعتنا به این مهم، در استان ما توسعه یافته‌اند. اصولاً لازم است صنایعی از قبیل فولاد و پتروشیمی را در حاشیه دریا (به ویژه منطقه مکران و دریای عمان) توسعه دهیم و در مناطق مرکزی و خشک کشور به توسعه صنایع با تکنولوژی بالا (High Tech) همّت کنیم که ارزش افزوده زیاد و نیاز آبی کمتری دارند.

دور ماندن از دید سبب شده تا روند نابودی سفره‌های آب زیرزمینی کمتر به چشم آید و افت کیفیت آنها به ویژه شور شدن تدریجی، حساسیت کمتری را برانگیزد. برداشت مداوم و فراتر از میزان تجدیدشوندگی از آبخوان‌های استان و کشور، روند بسیار خطرناک فشردگی لایه‌های آبدار زیرزمینی، فرونشست زمین و کاهش بی بازگشت ظرفیت نگهداری آب در آبخوان‌ها را شدت بخشیده‌است. از دیگر سو نیاز آبی کشور بطور فزاینده در حال رشد است. جمعیت ما به مقدار کمی کمتر از یک میلیون نفر در سال در حال افزایش است که خود به معنای خلق نیازهای جدید است.

سایر توسعه‌های آب خواه را نیز باید به آن افزود. چاره کار البته برنامه منسجم و جامعی را می‌طلبد که از سویی از میزان مصرف و اتلاف بکاهد و بر باز چرخانی تأکید نماید و از سوی دیگر به بهره‌وری از میزان بارش‌های موجود بیافزاید، از خشکسالی اکولوژیک بکاهد و میزان روان‌ آب را تا سر حد میزان طبیعی آن متناسب با توان سرزمین کاهش دهد.

پوشش گیاهی عرصه‌های طبیعی، ابزار بی مانند و بی جایگزینی است که کاراترین ابزار ممکن را در اختیار می‌گذارد تا بارش‌های موجود به بهترین شکل حراست و حفاظت گردند و به امن‌ترین شکل ممکن برای کل اکوسیستم و انسان قابل استفاده گردند. حفاظت خاک، در کشوری که از یکی از بالاترین نرخ‌های فرسایش خاک در جهان رنج می‌برد، نیز باید بطور بدیهی در صدر اهداف کلان مدیریت سرزمین باشد که آن هم از گذر حفاظت از پوشش گیاهی به بهترین شکل قابل دستیابی است.

ما نیاز به یک برنامه اقدام ملی، جامع و هماهنگ برای حراست از منابع آبی خود داریم. حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور، که آب در صدر آنها قرار می‌گیرد، بایستی در اولویت اول سیاست‌گذاری و مدیریت اجرایی کشور باشد. ما نیاز به دکترین آب داریم تا به عنوان راهنمایی برای سایر راهبردهای کلان کشور عمل کند. اگر به پایداری سرزمین خویش اعتقاد و التزام داریم و تداوم تمدن و فرهنگ کهن هزاران ساله در این سرزمین را آرزو می‌کنیم، باید از بنیادی‌ترین سرمایه و جوهره کشورمان که آب است، حفاظت نماییم.

منبع: مشهد فوری

345