چالشهای ثبت وقایع کف خیابان در گفتوگو با فیلم ساز مشهدی
در ادامه گفتوگوهایی که با مستندسازان و عکاسان رسانهای داشتیم، در این قسمت با محسن عقیلی، مستندساز و فیلم ساز پرسابقه مشهدی، گفتوگو کردیم تا او از چالش ها، ظرفیتها و فرصتهای این حرفه بگوید.
مستند سازی یعنی حضور به موقع و بدون روتوش در مقابل جریانهای واقعی زندگی که گاه این مسیر با چالشهایی برای ثبت یک واقعه همراه است. با تمام این چالش ها، مستندسازان و فیلم سازان تلاش کردند در هر برهه تاریخ هرآنچه واقعیت یک ماجراست ثبت کنند.
قطعا اگر این مسیر برای این قشر جامعه هموارتر شود، او هم میتواند روایت بهتری از مسائل مختلف یک جامعه داشته باشد. در ادامه گفتوگوهایی که با مستندسازان و عکاسان رسانهای داشتیم، در این قسمت با محسن عقیلی، مستندساز و فیلم ساز پر سابقه مشهدی، گفتوگو کردیم تا او از چالش ها، ظرفیتها و فرصتهای این حرفه بگوید.
وظیفهای از جنس حضور لحظه به لحظه در زمان حادثه
عقیلی با اشاره به وظیفه ذاتی مستندساز در جامعه اظهارکرد: وظیفه فیلم ساز و مستندساز در شرایط بحرانی مثل جنگ، اتفاقات ناشی از بلایای طبیعی، حتی اعتراضات و اغتشاشات که در ایران هم با آن مواجهیم مشخص است، یعنی حضور به لحظه در زمان حادثه و بعد از آن.
وی با بیان اینکه متأسفانه در حوادث مختلف وقتی شرایط امنیتی میشود، یکی از بدترین نگاه ها، نگاه به رسانه است، یادآور شد: با توجه به تجربیاتی که در جنگ دوازده روزه، اتفاقات ۱۴۰۱ و دیگر وقایع داشتیم، آن طور که باید به رسانه نگاه نمیشود. با وجود اینکه نگاه از سوی مسئولان این است که جنگ قبل از اینکه به میدان کشیده شود، جنگ رسانهای بوده است، اما درعمل که نگاه میکنیم با این دیدگاه بسیار فاصله دارد و آن چنان تسهیلگری برای حضور رسانه در این شرایط نمیشود، بلکه سنگ اندازی هم دیده میشود.
این مستندساز و فیلم ساز مشهدی با اشاره به اینکه من فیلم ساز اگر اکنون حضور نیابم چه زمانی رسالت شغلی خود را انجام دهم؟ بیان کرد: اهالی رسانه با توجه به تجربیاتی که از جنگ دوازده روزه داشتهاند، خود را خیلی درگیر دریافت مجوز نمیکنند و خود برای ثبت تصاویر و مستندات به دل آتش حادثه میزنند. در جنگ دوازده روزه با حضور مستندساز فارغ از شرایط خاصی که وجود داشت، خروجیهای خوبی حاصل شد و مستندات ماندگاری ثبت شد. در شرایط فعلی و ناآرامیهای اخیر با همین نگاه همکاران رسانه مشغول شدند و هرآنچه که قابلیت روایت داشت، ثبت کردند.
وی افزود: مسلما این روزها حتی با نگاه ثبت شفاهی تاریخ، لحظه به لحظه آن ارزشمند است و سالهای آینده به عنوان بخشی از سند تاریخی این شهر یاد میشود.
مستندساز، برادری خود را در برهههای مختلف ثابت کرده است
عقیلی در پاسخ به این پرسش که چرا شرایط ثبت تصاویر برای عکاسان و فیلم سازان بنام مشهد فراهم نیست، بیان کرد: مستندسازان همیشه یک جملهای دارند «ما برادری خود را در برهههای مختلف ثابت کردیم و هر استعلام اداری که برای ما نیاز بوده گرفته شده است»، اما همچنان نگاهی دوستانه به اهالی مستند ساز و عکاسان بحران و رسانه نیست و این علامت سؤال بزرگ برای ما هم باقی مانده که چرا زمانی که باید حضور فعال داشته باشیم با محدودیت حضور روبه رو میشویم؟
استفاده از ابزار دوربین به جای اسلحه در جنگ هم شجاعت است
این فیلم ساز مشهدی با ذکر یک خاطره و اشاره به نقش محوری مستندنگاران در وقایعی مثل جنگ تحمیلی یادآور شد: در سالیان گذشته آقای قالیباف در جمعی گفته بود: در دوران دفاع مقدس هر فردی از بچههای خراسان دوربین برداشته بود، مسخره میشد که «تو ترسیدی که اسلحه را گذاشتی و دوربین برداشتی»، اکنون که این همه سال از جنگ گذشته است و هیچ اثری در فیلم و تصاویر بچههای خراسان دیده نمیشود و حضور استانهای دیگر پررنگتر بوده است، نتیجه این طرز فکر را نشان میدهد. قطعا آن کسی که در میدان جنگ است و دوربین در دست گرفته، از همه شجاعتر است، چون ابزار دفاع از خود ندارد و مانند دیگر جهادها، جهادی ماندگار کرده است.
فیلم ساز داخلی همان رزمنده بدون اسلحه است
وی با اشاره به اینکه در اتفاقات اخیر، رسانههای بیگانه حضور پررنگتر و نمایشی تری از مستندنگاران داخلی داشتند که پیامد خوبی برای جامعه ما به همراه نداشت، اظهار کرد: فیلم ساز داخلی همانند رزمندهای است که این روزها سلاحش را از او گرفتهاند و بیان میکنند، این یک جنگ رسانهای است. اگر این جنگ از جنس رسانه است، چرا سلاح و ابزار فیلم ساز از او گرفته میشود. از نبود مجوزها، تا نبود بستر انتشار به دلیل اختلالات اینترنتی این خود مانعی برای روایت درست فیلم ساز در شرایط بحرانی است.
عقیلی با اشاره به اتفاقات اخیر در مشهد و دیگر نقاط کشور که هیچ امنیت جانی وجود نداشت، درباره نحوه حضور یک فیلم ساز و مستند ساز در دل جمعیت بیان کرد: اگر نگاه اعتقادی به موضوع داشته باشیم که مرگ هر فردی در هر شرایطی ممکن است اتفاق بیفتد، همان طور که به شخصه در دو سال گذشته در نقطه صفر مرزی لبنان و فلسطین حضور یافتم و جنگ در جریان بود، خوشبختانه هیچ آسیبی به کسی وارد نشد، این همان نگاه از جنس نگاه اعتقادی به مرگ بود. اما از یک نگاه دیگر که اگر ضرورت رسانه برای مدیران و تصمیم گیران مشخص شود، قطعا برای حضور او در میدان هم میشود تمهیدات امنیتی در نظر گرفت.
وی گفت: در اتفاقات روزهای گذشته، نبود دوربین از دید یک مستندساز و فیلم ساز در کف میدان بسیار محسوس بود. اما به دلیل نداشتن مجوز و ابزار حرفهای کار، این حضور بسیار محدود بود. مسلما باید همانند دیگر نقاط دنیا شرایط برای حضور خبرنگار، عکاس و فیلم ساز در حوادث فراهم شود تا در نتیجه آن، روایت درست از قضایا اتفاق بیفتد.
عقیلی با بیان اینکه عکاسان و فیلم سازان قبل از جنگ دوازده روزه بر این باور بودند که بدون مجوز و هماهنگی کار نکنند؛ گفت: بعد از این اتفاق رویه کار تغییر کرد و برای اینکه فرصت از دست نرود، آتش به اختیار در اتفاقات و کف خیابان حضور یافتیم که خروجیهای خوبی برای جشنوارههای استان و کشور در پی داشت.
حضور در کف خیابان و بستر انتشار سیار
وی درباره استفاده از تجربیات مستند سازی و فیلم سازی در اتفاقاتی مشابه ناآرامیهای اخیر اظهار کرد: از آنجایی که در ناآرامیهای اخیر آنچه از رسانه منتشر میشود صرفا نمایش خسارتهایی است که به شهر وارد شده بود، حضور من در کف خیابان و تصویربرداری با گوشی همراه باعث شد تصاویری خاص از حضور پررنگ مدافعان امنیت ثبت کنم و با توجه به محدودیت انتشار در این روزها مجبور بودم به جای رسانه در کف خیابان تصاویرم را برای جمعیت مردم انقلابی در راستای روحیه بخشی نشان دهم و به عبارتی یک بستر انتشارسیار باشم.
این مستندساز مشهدی درباره رسالت رسانه برای حضور در جامعه و ثبت مستندات در شرایط خاص بیان کرد: با بیش از دو دهه فعالیت کاری در مشهد و هرچه که در توان داشتیم، تلاش شده ثابت کنیم نگاهها به اهالی رسانه، منصفانه و برادرانه باشد و مسئولان و متولیان امر در کنار حفظ امنیت جامعه، این قشر را که هدفی جز خدمت و انجام رسالت خود ندارند، جدی بگیرند.
ارسال نظر