تاریخچه تاسیس مدرسه در مشهد

به گزارش مشهد فوری ، نخستین حرکت برای تأسیس مدرسه به شیوه نوین (نه مکتبی) را در مشهد میرزاحسن رشدیه شروع کرد. وی در سال 1305ق بعد از اینکه علمای متعصب تبریز برای چندمین‌بار مدرسه او را غارت کردند، به مشهد آمد و این‌بار تلاش نمود تا در این شهر مدرسه‌ای جدید راه‌اندازی کند. رشدیه در مشهد مدرسه‌ای بزرگ دایر کرد، اما هنگامی که از تبریز شرح رخدادها به ناآگاهان مشهد رسید، اوباش و عوام ریختند و مدرسه رشدیه را غارت و خود او را نیز مصدوم کردند و دستش را شکستند. حاکم و صاحب‌دیوان مشهد از رشدیه دلجویی و زمینه مداوایش را فراهم کرد و او را روانه شهرش ساخت. از نام مدرسه‌ای که رشدیه در مشهد تأسیس کرد، هیچ اطلاعاتی در دست نیست.

اولین مدرسه جدید

بعد از تلاش رشدیه، گروهی بر آن شدند تا راه او را ادامه دهند که از پیشگامان این امر می‌توان به شیخ‌محمدعلی مدیر (مدیریان) اشاره کرد و مدرسه همت را می‌توان اولین مدرسه جدید مشهد برشمرد که در سال۱۳۱۲ق به اهتمام شیخ‌محمدعلی مدیر در صحن عتیق آستان قدس رضوی برپا شد. به سبب مواد درسی جدید که در این مکان تدریس می‌شد، آن را اولین مدرسۀ جدید خوانده اند. شیخ‌محمدعلی مدیر بعد از انحلال مدرسۀ همت، در سال ۱۳۱۵ق یک باب مدرسۀ چهارکلاسه در محله گندم‌آباد مشهد تأسیس کرد. اولین مدرسه‌‌ای که در مشهد به طرز جدید تأسیس یافته مدرسه‌ای است به نام همت که در سال 1319 ه ق. از طرف مرحوم ادیب الممالک مدیر روزنامه ادب تأسیس شده است. محل این مدرسه در بازارچۀ عیدگاه، تیمچۀ سرپوشیده بوده است.

اولین مدرسه دخترانه

بعد از انقلاب مشروطۀ ایران، در شرایطی که مقاومت‌هایی برای تحصیل بانوان وجود داشت، که یکی از بانوان فرهنگ دوست در شهر ما اقدام به تأسیس مدارس دخترانه کرد. بانو فروغ السلطنه آذرخشی از جمله زنانی است که اولین مدارس دخترانه را در شهر مشهد بنیان گذاشت و با تمام سختی‌هایی که فراروی وی بوده ، شاگردان زیادی تربیت کرده است. فروغ‌السلطنه آذرخشی دختر قهرمان‌میرزا قاجار و صغری خانم (بی‌بی‌جان) و جد پدری‌اش مرحوم شجاع‌السلطنه پسر فتحعلی‌شاه قاجار بود. وی با همیاری افرادی چون حاج‌مرتضی قهرمان‌میرزا متخلص به شکسته، اولین مدرسۀ دخترانه مشهد را احداث کرد. وی معلم این مدرسه نیز بود.

مشکلات مدرسه دخترانه

فروغ در مسیر راه‌اندازی و ادارۀ مدرسه با مشکلات زیادی دست به گریبان بود. در کنارمشکلات مالی که از طریق شهریه‌های دانش‌آموزان و دریافت ماهیانه ۳۰ تومان از شرکت فرهنگیان تأمین می‌شد، مخالفان پس از شنیدن خبر تأسیس مدرسه، بهانه به‌دست آورده، شروع به تهدید کردند و سفارش و پیغام برای شاهزاده می‌فرستادند که مدرسه را ببندید وگرنه آن را آتش می‌زنیم و خراب می‌کنیم. ولی او کار خود را با پشتکار ادامه داد و در مقابل مخالفان ایستادگی کرد و به‌‌‌خاطرجلوگیری از شورش و فتنه، از گرفتن جشن افتتاحیه خودداری کرد.

نویسنده : غلامرضا آذری خاکستر

159