دفاع شخصی غیرفیزیکی؛راهکاری برای تامین امنیت اجتماعی زنان

به گزارش سایت مشهد فوری ، زنان در جامعه همانند مردان نیازمند امنیت هستند و در این بین فرقی نمی‌کند که زن ترسویی باشی یا شجاع، فرقی نمی‌کند که وقتی گوشه خیابان یا پیاده رو راه می‌روی حواست جمع راه رفتنت باشد یا یکی‌یکی مساله‌های خانه و خانواده و محل کارت را در ذهنت ورق بزنی، فرقی نمی‌کند در یک شهر شلوغ زندگی کنی یا یک شهر خلوت، این شرایط نمی‌تواند در این اصل تغییری ایجاد کند که تو در مرحله اول به‌عنوان یک انسان و بعد به‌عنوان یک زن ـ که عضو ضربه‌پذیر جامعه‌ها محسوب می‌شود ـ از عهده دفاع از جانت بر بیایی.

پرونده"ملوک زندانی شرف" را همگی به یاد داریم. در ۱۲ مهر سال ۹۰ در حالی که پاسی از شب گذشته بود زنی جوان به سوی خانه اش راهی شد که در مسیر تاریک و خلوت ۴ جوان که حالتی طبیعی نداشتند، با نیات شوم به او نزدیک شدند. زن جوان به التماس افتاد و از آنها درخواست رهایی کرد اما بی فایده بود تا جایی که کار به درگیری کشید و چادر و مانتوی ملوک به دست آنها پاره شد اما قبل از آنکه آنها بتوانند به ملوک دست درازی کنند، ملوک برای دفاع از خود با چاقوی قالی بافی ضربه‌ای به قفسه سینه یکی از آنها وارد کرد و انتقال به بیمارستان و تلاش پزشکان هم جوان مضروب را نجات نداد و او جان باخت.
با شکایت خانواده مقتول ملوک در ابتدا قصاص نفس محکوم شد اما با اعتراض و ارسال پرونده به دیوان عالی کشور، او به تحمل ۶ سال حبس و پرداخت دیه کامل به مبلغ ۲۱۰ میلیون تومان در حق خانواده مقتول محکوم شد.
خیلی ها برایشان سوال شد که چرا ملوک که از خود دفاع کرده و جرم آن چهارنفر محرز بود باز هم به پرداخت دیه محکوم شد درحالی که بر اساس نص صریح قانون، مدافع حتی به پرداخت دیه نیز ملزم نیست؟
عده ای قانون را ناقص دانستند و عده‌ای دیگر قضات پرونده را قضاوت و محکوم به بی توجهی به قانون کردند اما واقعیت چیز دیگری بود.

در ادامه پرونده " امنیت اجتماعی زنان " قصد داریم این موضوع را بررسی کنیم که اصولا دفاع مشروع چه نقشی در تامین امنیت دارد و اگر زنی مورد تعرض واقع شود و برای نجات جان خود دست به مقابله فیزیکی با مهاجم بزند و او را مجروح کند آیا اساسا رفتار مجرمانه‌ای انجام داده یا خیر؟ و چگونه می‌تواند از خود دفاع کند بدون آنکه مرتکب جرمی شده باشد؟
پس از آن نیز به این مساله خواهیم پرداخت که نقش آموزش دفاع شخصی در تامین امنیت بانوان چقدر از اهمیت برخوردار است؟

در ابتدا بهتر است دفاع مشروع را تعریف کنیم. بر اساس ماده ۱۵۶قانون مجازات اسلامی هرگاه فردی در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز یا خطر فعلی یا قریب الوقوع با رعایت مراحل دفاع مرتکب رفتاری شود که طبق قانون جرم محسوب می شود، درصورت اجتماع شرایطی مجازات نمی شود.
اما شرایطی که باید وجود داشته باشد تا عنوان مجرمانه فعل ارتکابی را بردارد و به آن جنبه دفاع مشروع دهد موارد ذیل است:
الف- رفتار ارتکابی برای دفع تجاوز یا خطر ضرورت داشته باشد.
ب- دفاع مستند به قرائن معقول یا خوف عقلایی باشد.
پ- خطر و تجاوز به سبب اقدام آگاهانه یا تجاوز خود فرد و دفاع دیگری صورت نگرفته باشد.
ت- توسل به قوای دولت ی بدون فوت وقت عملاً ممکن نباشد یا مداخله آنان در دفع تجاوز و خطر مؤثر واقع نشود.

بنابراین لازم است این شرایط وجود داشته باشد و بر اساس تبصره ۲ این ماده هرگاه اصل دفاع محرز باشد ولی رعایت شرایط آن محرز نباشد اثبات عدم رعایت شرایط دفاع نیز برعهده مهاجم است در نتیجه حتی مدافع که در این گزارش "بانوان" هستند از اثبات رعایت شرایط دفاع معافند.

از آنجایی که زنان در جامعه امروز بیشتر از قبل حضور دارند و از طرفی بی‌دفاع و مظلوم هستند لذا نیاز به حمایت های قانونی دارند که از جمله این موارد همین ماده مرتبط با دفاع مشروع است.

حال سوال اینجاست که اگر زنی در راستای دفاع مشروع به ناچار با شخص متعرض درگیر شد و وی را مجروح ساخت باید دیه پرداخت کند؟
برای پاسخ به این سوال به سراغ قاضی محمدبخشی محبی معاون دادستان و قاضی ویژه در حوزه ورزش استان رفتیم.

وی در این باره گفت: مطابق تبصره ۳ ماده ۱۵۶ اگر شرایط دفاع رعایت شود نه تنها مجازات ندارد بلکه حتی نیاز به پرداخت دیه هم نیست اما از آنجایی که گاهی ممکن است قضات رعایت شرایط را نپذیرند بهتر است بانوان از دفاع شخصی غیرفیزیکی بهره برند.

بخشی محبی ادامه داد:دفاع شخصی غیرفیزیکی که از آن به عنوان امنیت خصوصی نیز یاد می‌شود به آن معناست که اشخاص با تدابیر پیشگیرانه راهکاری اتخاذ کنند تا کمتر در معرض خطر قرار گیرند بعنوان مثال اگر در مسیر خود، افرادی را می‌بینند که احتمال ایجاد خطر توسط آنها برایشان وجود دارد تغییر مسیر داده و از مسیر دیگری بروند تا حتی الامکان در شرایطی قرار نگیرند که نیاز به دفاع مشروع پیدا کنند.

وی تصریح کرد: استفاده از مهارت بدنی و فنون شخصی فیزیکی باید از آخرین راه‌حل‌های موجود در حل مسئله باشد، دلیل اصلی بسیاری از تنش های اجتماعی مثل دعواهای خیابانی، قتل های عمدی و غیرعمدی، ایراد ضرب و جرح و چاقوکشی فراموش کردن همین اصل مهم است که استفاده از قدرت فیزیکی آخرین روش حل مسئله بوده و به راحتی با مدیریت محیط و هیجانات در تعادل نگه داشتن رفتارهای خود و حریفان از بروز بسیاری از رفتارهای مجرمانه میتوان پیشگیری کرد.

معاون دادستان مشهد افزود: در حقیقت با توجه به اینکه بانوان از توانایی بدنی کمتری برخوردارند ممکن است نتوانند به درستی از خود دفاع نمایند و در نتیجه به استفاده از سلاح سرد روی بیاورند و دچار مشکل شوند .

بخشی محبی تصریح کرد: در بیشتر کشورهای جهان برنامه ورزش و فعالیت های بدنی و به‌ویژه هنرهای رزمی با محوریت آموزش مهارت های دفاع مشروع به‌صورت خاص مورد توجه سران کشورها و مدیران برنامه ریزی کننده می باشد همان گونه که در اصل سوم قانون اساسی کشور ما نیز به این مهم پرداخته شده است ولی در برخی کشورها یادگیری مهارت های زندگی اجتماعی اجباری است و در کنار آموزش مهارت هایی از قبیل تفهیم و یادگیری و تمکین مقررات قانونی ، اصول هم زیستی تعاملات اجتماعی ، کنترل خشم، اصول همسرداری ، اصول تربیت فرزند و‌غیره مهارت آموزش فنون دفاع مشروع به منظور دفاع از حریم خصوصی شهروندان و به تبع بالارفتن احساس امنیت و ارتقاء اعتماد به نفس بصورت اجباری تدریس میشود و کشورهای ژاپن ،کره ، چین ، انگلستان ، کانادا، هند از این دسته هستند.

وی گفت: در ایران نیز چنین آموزش‌هایی لازم است، بانوان باید در دوران تحصیل از آمادگی های جسمی بدیهی برای دفاع از خود برخوردار شوند تا در صورتی که مورد تعرض و مزاحمت واقع می‌شوند بتوانند با ایراد کمترین ضرب و جراحت از خود دفاع نمایند.

معاون دادستانی مشهد تصریح کرد: البته اگر بخواهیم دنیای دفاع شخصی را در دایره‌ای تصور کنیم بیست درصد آن مربوط به دفاع شخصی فيزيكي و روشهای تهاجمی و حرکات جسمانی می باشد و هشتاد درصد دیگر مربوط به روشهای غیر فیزیکی و بدون درگیری است متاسفانه در ایران هنوز توجه و دید ما در همان بیست درصد اولیه می باشد این در حالی است که در علم دفاع شخصی اگر بخواهیم به آن بخش هجومی و فیزیکی دست یابیم باید از این هشتاد درصد عبور نماییم و علت ناکارآمدی روش‌های آموزشی ما نیز همین امر می‌باشد که بدون توجه به عقبه و زیرساخت‌های این هنر به صورت مستقیم به روش‌های درگیرانه روی می‌آوریم.

وی بیان کرد: در مواردی که بانوانی برای دفاع از خود اقدام به ضرب یا حتی قتل مهاجمان کرده اند و برخلاف آنچه در قانون بدان تصریح شده به پرداخت دیه محکوم شده اند همین مساله است که شرایط دفاع را به درستی رعایت نکرده و مرز دفاع مشروع را از حمله تشخیص نداده اند.

بخشی محبی گفت: امید است با ورود دستگاه‌های متولی در این حوزه از جمله اداره کل ورزش و جوانان، آموزش و پرورش،شهرداری،استانداری، فرمانداری ، معاونت بانوان کلیه ادارات و نهادها به‌ویژه معاون بانوان ریاست جمهوری بتوانیم اولا موجبات ارتقاء شان و‌منزلت دختران و‌بانوان ایرانی را به عنوان مادران و ‌آتیه سازان ایران اسلامی فراهم نماییم و‌در مرحله بعد با آموزش فنون دفاع مشروع و‌ دفاع شخصی غیر فیزیکی آنان را نسبت به وقوع بزه های مرتبط با جنسیت از قبیل ایراد ضرب و جرح عمدی، تعرض ، تجاوز حمایت کنیم و دادستانی نیز حمایت همه جانبه خود را در این راستا در جایگاه مدعی العموم اعمال می‌دارد.

22