قطار برقی تهران - مشهد پشت دیوار چین

به گزارش مشهد فوری ،شاید خیلی‌ از رسانه‌ها و حتی مسئولان فراموش کرده باشند اما اولین مطالعات درباره پروژه‌های برقی کردن خطوط راه‌آهن در سال ۱۳۵۸ با مطالعه در مورد برقی کردن مسیر تهران-خرمشهر آغاز شد ولی این مطالعات به جایی نرسید تا اینکه در فروردین‌ماه سال ۱۳۸۵ پروژه برقی کردن راه‌آهن جدی‌تر از گذشته دنبال شد. تهران-مشهد اولین مسیری بود که در بهمن ۱۳۸۵ قرارداد مطالعات فاز صفر آن منعقد شد و این قرارداد در 27 شهریور سال 1386 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و وارد بودجه سال بعد شد. مطالعات این پروژه سال 1387 آغاز شد و در ابتدا قرار بود در مدت 3 سال و با بودجه‌ای بالغ بر 500 میلیون دلار به مرحله بهره‌برداری برسد اما موعد بهره‌برداری این پروژه پس از بارها کلنگ‌زنی تا پایان سال 1399 تمدید شد و اکنون بازهم در لایحه بودجه 98 این موعد یک سال دیگر تمدید شده است تا شاید سال 1400 مسافران مشهد-تهران سفر با قطار برقی را تجربه کنند.

چرا قطار برقی؟

اعداد و ارقام بودجه برقی کردن قطار تهران-مشهد بزرگ بود، اما مزایای فریبنده‌ای هم داشت. کاهش زمان مسیر تا ۵۰ درصد، افزایش سرعت قطارها تا ۲۳۰ کیلومتر، کاهش تأخیر قطارهای مسافری تا ۹۰ درصدو ... به عنوان آثار مثبت برقی کردن راه‌آهن تهران-مشهد اعلام می‌شد اما با وجود گذشت بیش از 10 سال از طرح این وعده‌ها هنوز رؤیای قطار‌برقی محقق نشده است. رؤیایی که اکنون با توجه به تحریم‌های اقتصاد ی و وضعیت لایحه قانون برنامه و بودجه 98 کمی دور از دسترس به نظر می‌رسد!

سهم حمل‌و‌نقل ریلی در بودجه 98

بد نیست پیش از بررسی ردیف بودجه پروژه برقی کردن راه‌آهن مشهد-تهران نگاهی به وضعیت کل پروژه‌های حمل‌و‌نقلی در لایحه بودجه 98 بیندازیم. اعتبارات حوزه حمل‌‌ونقل در لایحه بودجه 98 نسبت به سال 97، رشد یازده‌درصدی دارد و از مجموع اعتبارات حمل‌و‌نقلی 59 درصد اعتبارات به طرح‌های حمل‌و‌نقل جاده‌ای و 39.5 درصد به حوزه حمل‌و‌نقل ریلی اختصاص پیدا کرده است. این ارقام بیانگر رشد سیزده‌درصدی بخش حمل‌ونقل جاده‌ای و رشد هفت‌درصدی‌ حمل‌و‌نقل ریلی نسبت به بودجه سال 97 است. نکته مهم دیگر در لایحه 98 اعتبار لازم برای اتمام عملیات اجرایی 51 طرح در دست اجرای حوزه حمل‌و‌نقل ریلی در سال‌های بعدی است. این رقم بیش از 106 هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است. یعنی اگر سالیانه 2444میلیارد تومان (به میزان سهم بودجه حمل‌و‌نقل ریلی در لایحه 98) به این پروژه‌ها اختصاص داده شود، این طرح‌ها حدود 43 سال دیگر به اتمام می‌رسد! این امر در صورتی محقق می‌شود که در 43 سال آینده تورمی در پیش نباشد و حجم طرح‌های در جریان اجرا افزایش پیدا نکند.

قوانین متناقض! برنامه‌ریزی‌ برای اجرا نشدن؟

در قانون برنامه ششم توسعه، بند الف ماده 57 به صراحت گفته شد که باید یک‌درصد از عواید صادرات نفت به حمل‌و‌نقل ریلی اختصاص یابد اما تاکنون با وجود گذشت 2 سال از اجرای برنامه ششم، این امر محقق نشده است.

مشکل به اینجا ختم نمی‌شود. بررسی ردیف بودجه «برقی کردن راه‌آهن تهران-مشهد» در لایحه بودجه 98 و قانون برنامه و بودجه 97 حکایت از تناقض‌های متعدد در این ردیف دارد.

طبق اعلام مسئولان بودجه مورد نیاز این پروژه1.2 میلیارد یورو معادل 15 هزار و 300 میلیارد تومان عنوان شده است. این در حالی است که بودجه مورد نیاز برای اتمام این پروژه در لایحه 98 حدود 5 هزار میلیارد تومان برآرود شده است .یعنی کمتر از 30 درصد مبلغ واقعی مورد نیاز این پروژه! همچنین هزینه واحد ساخت هر کیلومتر از این پروژه در بودجه 98 حدود 30 میلیون تومان کاهش پیدا کرده است.

رُند سازی به هر قیمتی!

گویی که کارشناسان سازمان برنامه و بودجه اعتقادی به نرخ تورم حوزه ساخت‌‌و‌ساز در سال 97 ندارند، بلکه معتقدند در سال 98 هزینه‌های ساخت‌و‌ساز کاهش می‌یابد!

البته نگارنده این گزارش پس از بررسی ردیف بودجه طرح‌های گوناگون در لایحه 98 و مشاهده کاهش شگفت‌انگیز هزینه واحد ساخت اغلب پروژه‌های عمرانی به نتیجه‌ای عجیب و تاحدی باور‌ناپذیر رسیده است! به نظر می‌رسد نویسندگان لایحه بودجه به نیت رُند شدن «جمع کل» در ردیف بودجه هر طرح، «هزینه واحد» پروژه‌ها را کاهش داده‌اند. کما اینکه بررسی ردیف بودجه «برقی کردن راه‌آهن تهران-مشهد» در سال 98 و 97 حکایتگر این فرضیه است، چراکه جمع کل بودجه این ردیف از رقم «60.291.150 میلیون ریال» در لایحه 97، به رقم «60.000.000 میلیون ریال» در لایحه 98 کاهش پیدا کرده است!

برقی کردن قطار مشهد-تهران به سرانجام می‌رسد؟

این مسائل را با معاون فنی و امور زیربنایی شرکت راه‌آهن در میان می‌گذاریم. مازیار یزدانی معتقد است: «این پروژه خیلی به بودجه ربطی ندارد.». او می‌گوید: تأمین مالی این پروژه از طریق قرارداد فاینانس (وام از بانک خارجی) انجام می‌شود. طبق قرارداد فاینانس، ایران باید 15 درصد مبلغ کل قرارداد را که 1.2 میلیارد یورو است به عنوان پیش‌پرداخت، تأمین کند. وی ادامه می‌دهد: توافق‌های لازم برای تأمین این مبلغ (حدود 2295میلیارد تومان) از محل صندوق توسعه ملی انجام شده است و باقی بودجه مورد نیاز پروژه از طریق فاینانس تأمین می‌شود. یزدانی با اشاره به وضعیت ردیف بودجه «برقی کردن راه‌آهن تهران-مشهد» در لایحه بودجه 98، می‌گوید: نیاز این پروژه از طریق فاینانس تأمین می‌شود و عملا عددی که در بودجه پیش‌بینی شده است ربطی به پیش‌پرداخت نخواهد داشت. بودجه این پروژه ارزی است و رقم یک میلیارد تومانی که در بودجه 98 برای این پروژه آمده، سهم مشاور طرح است. او همچنین درباره وضعیت فعلی پروژه نیز می‌گوید: هنوز عملیات اجرایی آغاز نشده و از آنجایی که پروژه با تأخیر شروع می‌شود، به موقع تحویل نخواهد شد. اکنون در مرحله مطالعات هستیم و بعید است تا سال 1400 این پروژه به بهره‌برداری برسد.

اظهارنظرهای متناقض، فاینانس تأمین شد یا نه؟!

در طول سال‌های گذشته علاوه بر مراسم‌ کلنگ‌زنی متعدد، شاهد وعده‌های متناقض متعدد نیز بوده‌ایم. به عنوان مثال یک ماه پس از انتخاب ترامپ به عنوان رئیس جمهور آمریکا در فروردین‌ماه سال 96 مدیرعامل کنونی راه‌آهن از آغاز عملیات اجرایی برقی کردن راه آهن تهران-مشهد تا پایان همان سال خبر داد و گفت: پس از برجام شاهد گشایش‌های متعددی در حوزه حمل‌ونقل ریلی هستیم که شاخص‌ترین آن‌ها به طور حتم آغاز عملیات اجرایی پروژه‌های برقی کردن راه‌آهن تهران-مشهد و گرمسار-اینچه برون در اوایل سال 96 خواهد بود.

اما بعد از گذشت بیش از یک سال این مهم محقق نشد، تا جایی که 20 آبان‌ماه روزنامه شهرآرا در گزارشی با تیتر «شارژر چینی سوخت» از منتفی بودن مشارکت بانک چینی در تأمین مالی فاینانس پروژه برقی کردن قطار تهران-مشهد خبر داد. در همان گزارش معاون فنی راه‌آهن کشور به شهرآرا گفت: «به علت وجود تحریم‌ها، بانک‌های چینی ضمانت‌نامه لازم را برای ارائه فاینانس قطار برقی مشهد-تهران صادر نمی‌کنند.»

اما پس از گذشت حدود یک ماه وزیر راه و شهرسازی در 28 آذر‌ماه 97 گفت: قراردادهای مربوط به این پروژه منعقد شده و تأمین مالی آن از طریق فاینانس انجام شده و اجرای آن در دست پیگیری است. امیدواریم هرچه زودتر شاهد آغاز عملیات و بهره‌برداری از پروژه‌ باشیم. این در حالی است که روز گذشته معاون فنی و امور زیربنایی شرکت راه‌آهن کشور به شهرآرا گفت: «بانک چینی ضمانت‌نامه فاینانس را نیاورده است و اصلا نمی‌توان پیش‌بینی کرد که طرف چینی تا پایان سال به تعهد خود عمل کند. چراکه حدود 8 ماه است به تعهد خود عمل نکرده است.»

منبع: شهرآرا انلاین

159