۴ درس بزرگ اعتراضات ۱۴۰۴ / اعتراضات امسال چه تفاوتی با قبلی ها دارد؟

 اگرچه همچنان اعتراضاتی در برخی مناطق کشور دیده می شود و موج آن به صورت کامل فروکش نکرده است اما به طور کلی، این اعتراضات روند کاهشی پیدا کرده و در حال فروکش کردن است و به خصوص با آگاهی مردم از پشت پرده اغتشاشات، از میزان خشونت آن کم شده است.

اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ از چند جهت نسبت به اعتراضات سال های اخیر متمایز بوده  است. میزان خشونت در برخی مناطق به شدت بالا بوده، دخالت سرویس های خارجی در اعتراضات بیشتر بود و به خصوص، در روزهای نخست آن وارد فاز اعتصاب و درگیری بازار شد. این وجه ممیزه ها نشان از درس ها و عبرت هایی دارند.

به طور کلی، اعتراضات 1404 چند درس  داشته و دارد که اگر از آنها بهره برده نشود، ممکن است در طوفان های آتی، چالشها تکرار شود. این درس ها بدین شرح هستند:

الف. افزایش قدرت اپوزیسیونی به نام پهلوی

تاکنون جریانات سیاسی به دلیل تاریخچه نفرت مردم از نظام سلطنت،  نسبت به پهلوی و سلطنت طلبها رویکردی سهل گیرانه داشت. مقامات سیاسی عمدتا سلطنت طلبها و طرفداران رضا پهلوی را جدی نمی گرفتند. این جدی نگرفتن سبب شد ناگهان از پنجشنبه گذشته، پدیده‌ای به نام "تروریستهای پهلوی" ظهور کند که حجم بالایی از خشونت داشت.

به نظر می رسد دیگر نمی توان رضا پهلوی و طرفدارانش را از حیث خشونت تروریستی نادیده گرفت. طیفی از گروه های فاشیست، تندرو و خشن حول سلطنت طلبها قرار گرفته اند که اگر بیش از این سازمان دهی شوند می توانند دردسرهای زیادی برای کشور ایجاد کنند. این مساله تا حد زیادی در اعتراضات 1404 رویت شده و به میزانِ به مراتب کمتری در اعتراضات 1401 دیده شد.

در اعتراضات سال 98 و 96 نیز به ندرت دیده می شد. اینها نشان می دهند که سلطنت طلبان و طرفداران رضا پهلوی آرام آرام خود را تبدیل به یکی از جریانات تروریست علیه نظام کرده اند و باید برای مقابله با آنان تدبیری انجامید و سیاستی دقیق ایجاد کرد.

ب. اغتشاشات تمام می شود، اعتراضات نه

ورود سریع اعتراضات به اغتشاشات و فاز خشونت سبب شد بسیاری از معترضان از ترس مسائل امنیتی، عقب نشینی کرده و تا حدی دست از اعتراض بردارند. با این حال، نباید گمان کرد که این عقب نشینی به معنی عقب نشینی از مطالبات است. معترضان هنوز به نرخ ارز، تورم، کمبود روغن و ارزاق و... اعتراض دارند. این مساله می تواند زمینه ساز بهانه‌جویی‌های مجدد شود. اعتراضات مجدد نیز می تواند زمینه ساز خشونت مجدد شود. به همین دلیل تیم اقتصادی دولت باید به فکر حل قطعی ریشه اعتراضات از طریق شنیدن مطالبات و حل مسائل اقتصادی باشند و  فروکش کردن اعتراضات خشن آنها را بی توجه به نارضایتی‌ها نکند.

ج. ورود جدی نهادهای امنیتی خارجی

در اعتراضات سال 1404 بیش از هر زمان دیگری، نهادهای امنیتی و اطلاعاتی خارجی دخالت کردند.

مسلح کردن نیروهای جدایی طلب در مناطق غربی کشور به خوبی نشان داد که وضعیت به شدت متفاوت است و نیروهای خارجی برنامه ویژه ای برای اعتراضات 1404 دارند. این مساله در اعتراضات قبلی نیز قابل مشاهده بود اما توان نفوذ نیروهای خارجی به شدت کمتر از امسال بود. این مساله نشان از این دارد که باید تمرکز بیشتری بر روی نفوذ بیش از پیش دستگاه‌های امنیتی بیگانه داشت و قدرت داخلی را برای این تقابل بیشتر کرد.

د. تطور اعتراضات 1404

حرکت اعتراضات سال 1404 خلاف حرکت اعتراضات سال 1401 و سال 1398 بود و از چند جهت نسبت به اعتراضات قبلی متفاوت بود. اعتراضات 1404 بر خلاف دو اعتراضات قبلی، وارد فاز اعتصاب شد و بازاریان را درگیر کرد. این در حالی است که در اعتراضات 1401 و 98 بازار درگیر نشد و اعتصابات نیز به هیچ وجه به شدت اعتصابات 1401 نبودند. اینها نشان می دهند که اعتراضات در حال تطور و تغییر شکل هستند و به همین دلیل، ممکن است در صورت تداوم (حتی در سال های بعد) تغییر شکل بیشتری داشته باشند. این مساله نشان می دهد که کشور باید خود را برای به‌روزرسانی‌های بیشتر آماده کند تا حد امکان جلوی بروز اعتراضات در سال ها و ماه های آتی را بگیرد.