قصه پرغصه حاشیه شهر مشهد

حاشیه شهر مشهد قصه پر غصه‌ای است که سال‌هاست گریبان‌گیر مردم این شهر و دیار شده است، مردمانی که به دلیل نبود کار و درآمد در روستاهای خود به شهر مهاجرت کرده و نداشتن سرمایه علت اصلی حضور آنان در حاشیه شهر می‌شود.

این مهاجران به دلیل نداشتن ساختار نامناسب شغلی، نبود تسهیلات خدماتی و بهداشتی، مسکن نامناسب، پایین بودن سرمایه فرهنگی، ضعف امنیت و ... سبک زندگی که در روستاهای خود داشتند را در مکان جدید زندگی‌شان پیش می‌گیرند به گونه‌ای که وضعیت آن‌ها در این بخش شهر از روستاها اسفناک‌تر است.

سیس‌آباد مشهد منطقه ای در پهنه‌اي در مشهد و در بستر رودخانه کشف‌رود است که سابقه تاريخي آن به هزار سال پيش از ورود اسلام به ايران مي‌رسد اما امروز با ۱۳۵ هکتار مساحت و بيش از ۱۹ هزار نفر جمعيت از فقيرنشين‌ترين محلات مشهد به شمار می‌رود.

پیدا کردن این محله کار سختی نبود با کمی پرس و جو به کوچه‌های باریک و خاکی این محله رسیدیم، برای منی که برای اولین بار به چنین مکان‌هایی قدم می‌گذاشتم دیدن چنین مکانی جای بسی تعجب داشت، تصورش را نمی‌کردم اوضاع انقدر هم بد باشد ولی افتضاح کوچک‌ترین کلمه برای وضعیت این مردم بود.

مردمان زحمت‌کشی که برای پیشرفت و بهتر شدن اوضاع زندگی‌شان به شهر مهاجرت کرده بودند اما تمام آرزوها و تصورتشان از شهر یک خواب زیبا بوده زیرا وضعیت تمام محلات شهر با یکدیگر یکسان نبوده و آن‌ها برای حضور در بهترین محله مشهد باید میلیاردها تومان هزینه کنند اما به دلیل عدم تمکن مالی مجبور به سکونت در چنین مکان‌هایی شده‌اند.

زمین‌های خاکی و غیر اصولی ساخته شدن خانه‌ها و خیابان‌ها، بوی تعفن و زباله از مهم‌ترین چیزهایی است که در این محله به چشم می‌خورد وضعیتی که مورد انتقاد شدید اهالی محله قرار دارد.

وقتی با یکی از خانم‌های محله هم صحبت می‌ شوم بغض در چشمانش نشانه واضحی از مشکلاتش دارد و با همان بغض می‌گوید؛ به گوش مسئولان برسانید ما هم مانند بقیه شهروندان انسان بوده و حق زندگی کردن داریم به جرم اینکه اوضاع مالی مناسبی نداریم باید در چنین وضعیتی زندگی کنیم.

وی افزود: خانه‌های کوچک 50 متری با بیش از 4.5 تا فرزند که هیچ امکانات تفریحی برای ما محیا نیست، فرزندان ما مجبور هستند در همین زمین‌های خاکی که مملو از مریضی و عفونت است بازی کرده و بیمار شوند.

این خانم تاکید کرد: یکی دیگر از مشکلاتی که ما داریم وجود معتادان زیادی است که پشت دیوار منازل ما به تزریق پرداخته و سپس فرزند کوچک ما که برای بازی به کوچه آمده به دلیل اینکه هیچ اطلاعی ندارد باقی مانده تزریقات آن معتاد را به دست خود زده و کودک ما نیز دچار اعتیاد و سایر مریضی‌ها می‌شود.

چقدر داد بزنیم و بگوییم وضعیت ما وخیم است چرا گوش شنوایی برای شنیدن درد و دل‌های ما وجود ندارد مگر ما انسان نبوده و حق زندگی نداریم؟

یکی دیگر از همسایه‌ها در ادامه این هم محلی خود گفت: متاسفانه مسئولان زیادی برای بازدید آمده و درد و دل‌های ما را گوش داده اند اما متاسفانه بعد از خروج از این محله به کلی ما را فراموش می‌کنند، از شما خواهش می‌کنیم صدای ما را به گوش مسئولان برسید و بگوید چقدر وضعیت اسفناک است.

وی ادامه داد: متاسفانه فرزندان ما امنیت ندارند و ما هیچ کاری نمی‌توانیم انجام دهیم جز اینکه بسوزیم و بسازیم.

حاشیه‌نشینی و پیامدهای آن از بزرگترین معضل های شهری در کشورهای در حال توسعه به شمار می رود که مشکل های اجتماعی و اقتصاد ی فراوانی به وجود می آورد. این امر ضرورت توجه و کنترل وضعیت حاشیه نشینی و جلوگیری از گسترش بی رویه آن را نشان می دهد.

به گفته بسیاری از مسوولان کشور و بر پایه آمار، «20 میلیون تن در کشور حاشیه نشین هستند که در بافت فرسوده 495 شهر به مساحت 54 هزار هکتار 11 میلیون تن زندگی می کنند و در سکونتگاه‌های غیررسمی در 91 شهر به مساحت 53 هزار هکتار 9 میلیون تن زندگی می‌کنند.»

امروزه 73 درصد جامعه ایرانی شهرنشین هستند و 50 درصد شهرنشین ها در کلان شهرها زندگی می کنند و این خود شاهدی بر مدعای دافعه روستاها است که به سیاست های ضعیف توسعه روستایی بازمی گردد. به هر حال بسیاری از روستاییان به دلیل اشتغال و بهره گیری از امکانات و فرصت های شهری به طرف این نواحی مهاجرت می کنند. برآوردها نشان می دهد جمعیت شهرنشین ایران 20 درصد بیشتر از میانگین جهانی محسوب می شود، یعنی 54 درصد جمعیت جهان و 73 درصد جمعیت ایران در شهرها زندگی می کنند، از طرف دیگر آمارها حکایت از آن دارد که در فاصله سال های 1385تا 1390 خورشیدی سرعت سقوط جمعیت روستایی سه برابر شده که اینها همه نشانه ضعف توسعه روستایی و عمق توسعه نامتوازن در ایران است.

مشهد نیز اوضاع مناسبی نداشته و 4000 هکتار سکونت‌گاه غیر رسمی و 1 میلیون و 150 هزار جمعیت حاشیه نشین دارد و بیش از 34 درصد از شهر مشهد جزو حاشیه آن محسوب می‌شود و 20 درصد از جمعیت این شهر حاشیه نشین هستند.

شعار معروف پیشگیری بهتر از درمان است باید مسئولان ما را وا دارد که ابتدا از این روند مهاجرت از روستا به شهر جلوگیری کنند و سپس مسئولان شهری تا حدودی به این قصه پر غصه خاتمه دهند، به امید روزی که مردمان شهرمان به خوبی و در رفاه نسبی زندگی کنند....

24