به آینده شعر مشهد امیدوارم/ معیشت و تنگناهای قانونی؛ چالش جدی مهاجران

محمد کاظم کاظمی در گفتگو با مشهدفوری درباره وضعیت شعر در مشهد اظهار کرد: به نظر من با توجه به ارتباطات وسیع میان شاعران شهرهای مختلف، به خصوص به سبب برگزاری جشنواره‌ها و از آن بیشتر فضای مجازی، تفاوت شعر بین شهرهای مختلف کمرنگ شده است. از طرفی تعداد قابل توجه شاعران خوب، این تفاوت و تمایز را کمرنگ می‌کند.

این شاعر و نویسنده‌ افغانستانی افزود: نیم قرن پیش هر شعری فقط چند شاعر شاخص داشت ولی امروزه به برکت فضاها و امکانات آموزشی، سطح عمومی شاعران در سراسر کشور بسیار به هم نزدیک شده است. از این جهت به نظرم همان حکمی که در مورد شعر همه شهرها و اقالیم می‌توان داد، در مورد شهر مشهد هم صادق است.

وی ادامه داد: البته اگر کلی عرض کنم شعر امروز ما در «چگونه گفتن» تواناست و در «چه گفتن» قدری ناتوان نشان می‌دهد.

به آینده شعر مشهد خیلی امیدوارم

دبیر علمی جشنوارۀ شعر فجر با بیان این که قضاوت کلی درباره عملکرد شاعران مشهد سخت است، گفت: شاعران مشهد بسیارند و در این میان شاعران خوب و واقعاً قابل توجهی هم هستند. رصد کردن شعر همه و داوری در موردشان کمی سخت است.

کاظمی افزود: در این زمانه‌ای که هر روز یک عنوان کتاب شعر جدید در کشور منتشر می‌شود، سخت است که بتوانیم بر اساس تعداد شاعرانی که می‌شناسیم و تعدادشان هم زیاد نیست، در مورد همه و عملکردشان قضاوت کنیم.

عضو گروه علمی برون‌مرزی فرهنگستان زبان و ادب فارسی اظهار کرد: مشهد در این سال‌ها از نظر فعالیت‌های آموزشی، جلسات شعر و محافل و مجامع ادبی نسبتاً فعال بوده است و هر جا این فعالیت‌ها رنگ داشته باشد، شعر هم در حال پیشرفت خواهد بود.

وی با بیان این که من به آیندۀ‌ شعر مشهد خیلی امیدوارم، گفت: به نظرم در دهۀ نود شاعران بسیار جوان خوبی در جلسات شعر این شهر بالیدند که در دهۀ بعد می‌توانند در سطح کشور مطرح باشند. ما در دهۀ هشتاد یک دوره رکود در فعالیت‌های آموزشی و جلسات شعر داشتیم ولی دهۀ نود به نظرم از این نظر پربار بود و البته هر دهه‌ای که فعالیت‌ها در آن زیاد باشد اثراتش را در دهۀ بعدی می‌بینیم.

کاظمی با اشاره به جایگاه شعر مهاجر در مشهد، گفت: شعر افغانستان در مهاجرت سه چهار کانون عمده داشته است؛ مشهد، تهران، قم و اصفهان. از نظر زمانی و از نظر تعداد شاعران، مشهد فعال‌تر از دیگر کانون‌ها بوده است.

دبیر علمی جشنوارۀ شعر فجر ادامه داد: ما از اواسط دهۀ شصت در مشهد جلسات شعر شاعران مهاجر را داشتیم، در حالی که در شهرهای دیگر هنوز این فعالیت‌ها در بین مهاجرین انسجام نیافته بود، از این نظر شعر مهاجران مشهد را می‌شود پیشگام دانست.

وی با اشاره به تکثر شاعران مهاجر در مشهد گفت: از نظر تعداد شاعران، با توجه به جمعیت قابل توجه مهاجران در مشهد، این قضیه مشهود بوده است، اکنون بیشتر شاعران مهاجر که در ایران مطرح هستند، از مشهد برخاسته‌اند، مثل سید رضا محمدی، الیاس علوی، رفیع جنید و بعضی دیگران.

شعر؛ حلقه‌ی وصل مهاجران و جامعه‌ ایران

کاظمی با اشاره به رکود شعر مهاجران در مشهد اظهار کرد: این را نباید انکار کرد که شعر مهاجران در مشهد، شاید به جهت این که زودتر شروع کرد، زودتر هم از تب و تاب افتاد و حداقل در مقایسه با تهران، در سال‌های اخیر یک مقدار رکود داشته است.

این شاعر افغانستانی با اشاره به همدلی مردم ایران و افغانستان گفت: از نظر ارتباط با جامعۀ میزبان، ارتباط اهل ادب دو کشور بسیار خوب بوده و بیانگر نمونه‌ای عالی از یک زیست برادرانه و همدلانه است، که البته ما این زیست را در بین بسیاری از طبقات اجتماعی می‌بینیم.

وی افزود: شماری از شاعران مهاجر در بین دوستان ایرانی هم شناخته‌شده‌اند. انجمن شعر مهاجران در مؤسسۀ «درّ دری» در دهۀ هشتاد محل تجمع بسیاری از شاعران ایرانی نیز بود. می‌شود گفت که شعر یک حلقه پیوند و وصل خیلی خوب بین دو جامعه بوده است و از نقاط روشنی که در مناسبات دو ملت شاهد آن هستیم.

تنگناهای قانونی؛ چالش جدی مهاجران

کاظمی با اشاره به مشکلات مهاجران در کشور اذعان داشت: در این که شعر و این ارتباط‌های ادبی در بهبود وضعیت مهاجرین و رفع تنگناهای مهاجرین چه نقشی داشته است، حقیقت این است که مقدرات مهاجرین در حوزه‌هایی و در اختیار مراجعی است که خیلی با شعر و ادبیات سر و کار ندارند، از این جهت می‌شود گفت که نه تنها شعر، بلکه هیچ چیزی نتوانسته است گره‌گشای مشکلات بسیاری باشد که جامعۀ مهاجر با آن دست و گریبان است.

وی در ادامه با بیان این نکته که عمدۀ مشکلات مهاجرین ما در ایران مربوط به معیشت و تنگناهای قانونی است، گفت: محدودیت مشاغل، محدودیت برخورداری از آزادی‌ها و حقوق مدنی، نداشتن مجوز برای بسیاری از فعالیت‌ها و کارهایی که یک انسان به آن‌ها نیاز دارد، تنگناهای قانونی و موانع متعددی در قسمت‌های مختلف است که بعضی تا حدی رفع شده و بسیاری باقی مانده است، در بعضی موارد هم محدودیت‌ها بیشتر شده است.

عضو گروه علمی برون‌مرزی فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: در حوزۀ اشتغال، ما محدودیت شغلی داریم، محدودیت استخدام داریم، محدودیت سفر داریم، محدودیت خرید و فروش املاک داریم، محدودیت تحصیل و محدودیت حتی برای سیم‌کارت تلفن و کارت بانکی و چیزهایی که واقعاً از ضروریات زندگی است.

مردم ایران از محدودیت‌های قانونی مهاجران خبر ندارند

کاظمی با ذکر این نکته که این مشکلات غالباً از طرف جامعه نیست، گفت: ما در بین عموم افراد جامعه این خط‌کشی‌ها را نمی‌بینیم. حتی بسیاری از مردم ایران از این محدودیت‌ها خبر ندارند. بیشتر این‌ها ناشی از قوانین و مقررات و سختگیری‌هایی است که به دلایل متعدد در این زمینه وجود دارد.

وی آگاه‌سازی را، تنها راهکار فعلی برای حل مشکلات مهاجران دانست و افزود: من جز اطلاع‌رسانی، بازگویی و مطرح کردن این مطالبات از سوی دوستان فرهنگی و روزنامه‌نگار و شاعر و نویسنده و هنرمند ایرانی راهی نمی‌بینم. که البته مسیری است سخت و زمان‌بر.

وی با بیان این که نسل اول مهاجر بالاخره دارد به اواخر دورۀ زندگی خویش می‌‌رسد، گفت: اغلب کسانی که در دهۀ شصت و هفتاد مهاجر شدند، اکنون دیگر پدر و مادر یا پدربزرگ و مادربزرگ هستند. ولی ما یک نسل جوان داریم که در همین ایران به دنیا آمده‌. این‌ها از نظر اجتماعی ایرانی هستند و انتظار می‌رود که بالاخره این‌ها بتوانند در این کشور به رسمیت شناخته شوند. به نظرم این مهاجرت باید در جایی تمام شود و جایش را به ثبات بدهد.

منبع: مشهد فوری

315