ظرفیت‌های زیارتی و اقتصادی مشهد و غفلت از جایگاه شهر در میزبانی از رویداد‌های بین‌المللی
مشهد فقط مقصد سفر‌های زیارتی نیست. این شهر در همسایگی بازار‌های مهم منطقه قرار دارد، از ظرفیت‌های صنعتی و تولیدی برخوردار است و به‌واسطه موقعیت جغرافیایی، زیرساخت‌های اقامتی و جایگاه فرهنگی خود می‌تواند نقشی فراتر از یک مقصد زیارتی و گردشگری ایفا کند.
مشهد را معمولا با زیارت می‌شناسند، شهری که سالانه میزبان زائرانی از نقاط مختلف ایران و کشور‌های دیگر است و نامش با مضجع مطهر امام رضا (ع) گره خورده است. اما مشهد فقط مقصد سفر‌های زیارتی نیست. این شهر در همسایگی بازار‌های مهم منطقه قرار دارد، از ظرفیت‌های صنعتی و تولیدی برخوردار است و به‌واسطه موقعیت جغرافیایی، زیرساخت‌های اقامتی و جایگاه فرهنگی خود می‌تواند نقشی فراتر از یک مقصد گردشگری ایفا کند، نقشی که یکی از جلوه‌های آن، میزبانی از رویداد‌های بین‌المللی است.
مشهد در سال‌های اخیر، از نشست‌های سیاسی و منطقه‌ای تا برنامه‌های مذهبی و فرهنگی، بار‌ها در کانون توجه قرار گرفته است. میزبانی از مراسم و رخداد‌های بزرگ، از جمله آیین بدرقه و تشییع رهبر شهید، بار دیگر ظرفیت این شهر برای مواجهه با رویداد‌های گسترده و حضور جمعیت‌های انبوه را به نمایش گذاشت. البته برگزاری چنین مراسمی با میزبانی تخصصی یک همایش بین‌المللی تفاوت دارد؛ اما هر دو نشان می‌دهند که مشهد در مقاطع مهم، فراتر از مرز‌های شهری خود مورد توجه قرار می‌گیرد.
در سطح بین‌المللی نیز مشهد سابقه میزبانی نشست‌هایی مانند اجلاس وزیران امور خارجه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) را دارد. این تجربه نشان می‌دهد که برگزاری رویداد‌های بین‌المللی در مشهد، صرفا یک ایده دور از دسترس نیست. موضوع اصلی، فراهم‌کردن شرایطی است که چنین میزبانی‌هایی از یک رویداد مقطعی فراتر بروند و به برنامه‌ای مستمر برای معرفی توانمندی‌های شهر تبدیل شوند.
اکنون بحث ایجاد مرکز همایش‌های بین‌المللی مشهد و پردیس صنایع خلاق و فرهنگی، فرصتی برای بازنگری در همین ظرفیت‌هاست.
از همین رو، غلامحسین مظفری، استاندار خراسان‌رضوی، ایجاد مرکز همایش‌های بین‌المللی در مشهد را «ضرورتی اجتناب‌ناپذیر» دانسته و بر تسریع در اجرای آن تأکید کرده است.
شهرآرا در سلسله گزارش‌هایی، به بررسی ظرفیت‌های مشهد برای میزبانی از رویداد‌های بین‌المللی، فرصت‌های اقتصادی و فرهنگی این میزبانی و موانع پیش‌روی آن می‌پردازد؛ مسیری که از شناخت توانمندی‌های منطقه‌ای و زیرساخت‌های موجود آغاز می‌شود و تا بررسی کمبودها، الزامات توسعه و نقش مراکزی همچون مرکز همایش‌های بین‌المللی در آینده شهر ادامه می‌یابد.
همسایگی، تولید و زیارت
مهم‌ترین مزیت مشهد برای میزبانی رویداد‌های بین‌المللی، تنها برخورداری از یک جاذبه شناخته‌شده جهانی نیست؛ این شهر مجموعه‌ای از ظرفیت‌های مکمل را در خود جای داده است. موقعیت جغرافیایی خراسان رضوی و ارتباط آن با کشور‌های آسیای مرکزی و افغانستان، مشهد را به نقطه‌ای قابل‌توجه برای گفت‌و‌گو درباره تجارت منطقه‌ای، حمل‌ونقل، ترانزیت، همکاری‌های صنعتی و توسعه بازار‌های همسایه تبدیل می‌کند. حضور هیئت‌های اقتصادی و تجاری در یک رویداد بین‌المللی می‌تواند فرصتی برای معرفی این موقعیت و شکل‌گیری ارتباطاتی باشد که در ادامه به مذاکره و همکاری اقتصادی منتهی شوند.
در کنار این موقعیت، ظرفیت‌های تولیدی و صنعتی استان نیز اهمیت دارد. صنایع غذایی، کشاورزی و صنایع تبدیلی، محصولات صنعتی، شرکت‌های دانش‌بنیان و توانمندی‌های فناورانه، مجموعه‌ای از موضوعات قابل عرضه به سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی خارجی هستند. برگزاری یک نشست تخصصی یا نمایشگاه بین‌المللی، زمانی برای شهر ارزش‌آفرین می‌شود که شرکت‌کنندگان فقط در سالن جلسه حضور پیدا نکنند؛ بلکه امکان آشنایی با بنگاه‌های اقتصادی، محصولات، مراکز علمی و ظرفیت‌های واقعی منطقه را هم داشته باشند.
زیارت، مزیتی است که مشهد را از بسیاری شهر‌های میزبان رویداد‌ها متمایز می‌کند. حضور زائران خارجی، شبکه گسترده مراکز اقامتی و خدمات گردشگری و پیوند‌های فرهنگی و مذهبی با کشور‌های مختلف، زمینه‌ای برای توسعه گردشگری رویداد‌ها فراهم می‌آورد. اگر برنامه‌ریزی درستی انجام شود، یک هیئت شرکت‌کننده در همایش می‌تواند علاوه بر حضور در نشست، با جاذبه‌های فرهنگی و تاریخی شهر نیز آشنا شود و حتی زمینه سفر‌های بعدی را برای خود یا دیگران فراهم کند.
ظرفیت علمی و فرهنگی مشهد نیز نباید در این میان نادیده گرفته شود. در کنار هم قرارگرفتن این ظرفیت‌ها، امکان طراحی رویداد‌هایی را فراهم می‌کند که صرفا تشریفاتی نیستند و هرکدام مخاطب و دستاورد مشخصی دارند. بنابراین، مزیت مشهد در یک حوزه خلاصه نمی‌شود.
برگزاری همایش و فرصت ماندگار اقتصادی
میزبانی یک رویداد بین‌المللی چه اهمیتی دارد؟ در ظاهر ممکن است به چند روز نشست، سخنرانی و دیدار رسمی محدود شود؛ اما ارزش واقعی آن را باید در فرصت‌هایی جست‌و‌جو کرد که پیش از برگزاری آغاز می‌شوند و پس از پایان رویداد ادامه پیدا می‌کنند. ورود هیئت‌های خارجی، فعالان اقتصادی، متخصصان و نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی می‌تواند بخشی از تقاضا را به سمت هتل‌ها، مراکز پذیرایی، حمل‌ونقل، خدمات شهری، کسب‌وکار‌های گردشگری و مجموعه‌های برگزارکننده هدایت کند.
در مقیاس بزرگ‌تر، این رویداد‌ها امکان معرفی ظرفیت‌های اقتصادی شهر و ایجاد ارتباط میان بنگاه‌های داخلی و شرکای خارجی را فراهم می‌کنند. برای مشهد، اهمیت اقتصادی چنین رویداد‌هایی از آن بابت بیشتر است که شهر فقط به یک صنعت یا یک نوع گردشگر متکی نیست. اگر نشست با موضوع تجارت منطقه‌ای برگزار شود، می‌توان شرکت‌ها و تولیدکنندگان استان را به برنامه‌های جانبی پیوند داد.
اگر موضوع رویداد گردشگری باشد، ظرفیت‌های اقامتی، زیارتی و فرهنگی شهر فرصت معرفی پیدا می‌کنند و اگر همایش در حوزه فناوری یا صنایع خلاق شکل بگیرد، شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها و فعالان این حوزه می‌توانند بخشی از برنامه باشند. به این ترتیب، رویداد به بستری برای عرضه توانمندی‌های محلی تبدیل می‌شود. یکی دیگر از دستاورد‌های احتمالی، شکل‌گیری ارتباطات و توافق‌هایی است که آثار آنها به زمان برگزاری محدود نمی‌ماند.
ملاقات‌های تجاری، آشنایی با تولیدکنندگان، مذاکرات سرمایه‌گذاری و ارتباط میان مراکز علمی، همگی می‌توانند در ادامه به همکاری‌های جدید منجر شوند؛ البته به شرط آنکه برای پیگیری نتایج نشست، برنامه‌ای روشن وجود داشته باشد. میزبانی رویداد‌ها همچنین به معرفی تصویر تازه‌ای از شهر کمک می‌کند. البته نباید درباره آورده اقتصادی رویداد‌ها اغراق کرد. هدف، صرفا افزایش شمار همایش‌ها نیست؛ هدف آن است که هر رویداد به فرصتی واقعی برای رونق کسب‌وکارها، معرفی ظرفیت‌های شهر و گسترش همکاری‌های اقتصادی تبدیل شود.
حالا پرسش اصلی این است که مشهد چگونه می‌تواند با تکیه بر جایگاه زیارتی، ظرفیت‌های صنعتی و اقتصادی و موقعیت منطقه‌ای خود، از یک مقصد شناخته‌شده گردشگری به یکی از کانون‌های مؤثر تعاملات علمی، فرهنگی و اقتصادی در منطقه تبدیل شود.
ارسال نظر