سازهایی که محمدرضا شجریان ابداع کرده است

به گزارش مشهدفوری؛ محمدرضا شجریان طی سال‌های فعالیتش آثار متعددی خوانده و به اجرای کنسرت‌های بسیاری در ایران و دیگر کشورها پرداخته و شاگردهای زیادی تربیت کرده است. او نه تنها در ارائه آثار و تربیت شاگردان تلاش کرده؛ بلکه در زمینه ساخت سازهای جدید نیز ید طولایی داشته است. البته محمدرضا شجریان پیش‌تر تعداد سازهای ابداعی‌اش را 62 ساز دانسته بود که خودش به دوتا از آنها نمره 100 داده است.

شجریان در مصاحبه‌های مختلف مطبوعاتی درباره دلایل ابداع و ساخت سازهای مختلف ایرانی گفته است: «انگیزه ساخت این سازها آفرینش نغمه‌های نو و افزایش توانمندی سازهای موسیقی ایرانی بوده ‌است.

وی همچنین گفته است در طول اجراهای متعدد فهمیده که مردم به اجرای موسیقی ایرانی توسط ارکسترهای بزرگ علاقه بیشتر نشان می‌دهند. به اعتقاد شجریان؛ سازهای موسیقی ایرانی (به خصوص در تولید صداهای بم) برای استفاده در ارکسترهای بزرگ کارآیی کافی نداشته‌اند. او معتقد است سازهای موجود تنها قادر به اجرا در محدوده صوتی اُکتاوهای میانی هستند، درحالیکه در طراحی سازهای ابداع شده توسط او تولید صدا در اکتاوهای پایین‌تر و بالاتر نیز در نظر گرفته شده‌است.

سازهایی که توسط محمدرضا شجریان ابداع شده‌اند

«صراحی»، «شاه‌صراحی»، «صراحی آلتو»، «بم‌صراحی»، «شهرآشوب»، «شهرآشوب آلتو»، «بم‌ساز»، «شهنواز»، «شه‌بانگ»، «کرشمه»، «باربد»، «تندر»، «ساغر»، «سبو سوپرانو»، «دل و دل آلتو»، «دل و دل سوپرانو »و «پرهیب» سازهایی هستند که توسط شجریان ابداع شده‌اند.

نخستین نمایشگاه سازهای ابداعی محمدرضا شجریان در اردیبهشت‌ماه سال 1390 و دومین نمایشگاه در شهریورماه 1392 به کوشش موسسه فرهنگی هنری «دل‌آواز» در خانه هنرمندان برگزار شده و مورد توجه موسیقی‌دانان و اهالی فن قرار گرفته که البته انتقادهایی را نیز در پی داشت. شجریان در این نمایشگاه بیش از ده سنتور داشت که با 14 یا 16 ساز دیگر رونمایی شدند. در میان سازهای ابداع شده توسط وی سنتور سهم بیشتری دارد و دلیلش تخصص این هنرمند در زمینه شناخت و تسط بر نحوه نوازندگی این ساز زهی است.

محمدرضا شجریان درباره توجهش به ساز سنتور گفته است: «من قبل از این‌که خوانندگی را در رادیو آغاز کنم، روی سنتور کار می‌کردم. بعد از مدت‌ها سعی کردم با چوب کارهایی را روی سنتور انجام دهم و آن‌قدر که روی این ساز وقت گذاشتم، برای آواز وقت نگذاشتم و تا سال 1375 هنوز گرفتار شیوه پل‌گذاری سنتور بودم. حتی باید بگویم نصف عمرم را در استودیو بابت ادیت صدای سنتور گذاشته‌ام.»

وی درباره اهمیت ساز سنتور نیز اینگونه توضیح داده است: «سنتور سازی پر از همهمه است و استفاده از آن در گروه‌نوازی مشکل بوده، زیرا تمام صداهای ارکستر را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

سازهای ساخته شده توسط شجریان مورد توجه برخی اهالی فن قرار گرفته اما در میان هنرمندان معاصر مجید رخشانی (آهنگساز و سرپرست گروه موسیقی شهناز) بیش از دیگران به سازهای ابداعی او توجه نشان داده و آنها را روی صحنه برده است.

315