مصائب حضرت رقیه (س) در شام | تاریخ درباره دختر امام حسین (ع) چه میگوید؟
سرگذشت حضرت رقیه (س) از تأثیرگذارترین روایتهای پس از عاشوراست. منابع تاریخی و پژوهشهای دینی، ضمن بررسی اسارت خاندان امام حسین (ع)، تصویری از سختیهای کودکان اهلبیت (ع) و پیامدهای واقعه کربلا ارائه میکنند.
واقعه عاشورا تنها به شهادت امام حسین (ع) و یارانش در دهم محرم سال ۶۱ هجری قمری محدود نشد، بلکه پس از پایان نبرد کربلا فصل دیگری از رنج و مظلومیت خاندان پیامبر (ص) آغاز شد. فصلی که با اسارت زنان و کودکان اهلبیت (ع) و انتقال آنان از کربلا به کوفه و سپس شام همراه بود. در میان این اسیران نام حضرت رقیه (س) به عنوان کودکی خردسال که در فراق پدر و سختیهای اسارت جان سپرد جایگاه ویژهای در فرهنگ شیعی دارد.
براساس گزارشهای تاریخی، پس از شهادت امام حسین (ع) سپاه عمر بن سعد خیمههای اهلبیت (ع) را غارت کرد و زنان و کودکان را به اسارت گرفت. اصل این واقعه در منابع کهن همچون تاریخ طبری، الارشاد اثر شیخ مفید و لهوف سید بن طاووس نقل شده است؛ هرچند در این منابع از نام حضرت رقیه (س) بهصراحت یاد نشده، اما اسارت کودکان خاندان امام حسین (ع) به روشنی گزارش شده است. (منابع: محمد بن جریر طبری، «تاریخ الامم والملوک»؛ شیخ مفید، «الارشاد»؛ سید بن طاووس، «اللهوف علی قتلی الطفوف»).
درباره شخصیت حضرت رقیه (س)، منابع متأخر شیعه از دختری خردسال برای امام حسین (ع) سخن گفتهاند که در خرابه شام بر اثر شدت اندوه و مشاهده سر بریده پدر به شهادت رسید. این روایت در کتاب کامل بهایی اثر عمادالدین طبری (قرن هفتم هجری) نقل شده و از مهمترین منابعی است که به این واقعه اشاره دارد. (منبع: عمادالدین طبری، «کامل بهایی»).
کارشناسان تاریخ اسلام معتقدند اسارت اهلبیت (ع) نشان داد که حکومت بنیامیه حتی به زنان و کودکان خاندان پیامبر (ص) نیز رحم نکرد و برای تثبیت قدرت خود، همه مرزهای اخلاقی و انسانی را زیر پا گذاشت. این رفتار، تصویری روشن از خشونت و قساوت حکومت یزید ارائه میدهد. حکومتی که تلاش داشت با ایجاد رعب و تحقیر خاندان امام حسین (ع)، صدای حقطلبی را خاموش کند. (منابع: شیخ مفید، «الارشاد»؛ سید بن طاووس، «اللهوف»).
براساس نقل «کامل بهایی»، حضرت رقیه (س) در شام با دیدن سر مطهر امام حسین (ع)، پدر را صدا زد و بر اثر شدت اندوه و رنج جان سپرد. اگرچه برخی پژوهشگران درباره جزئیات این روایت دیدگاههای متفاوتی دارند، اما اصل وجود رنج و سختی کودکان اهلبیت (ع) در دوران اسارت مورد اتفاق منابع تاریخی است. (منابع: «کامل بهایی»؛ رسول جعفریان، «تأملی در عاشورا و تاریخ کربلا»).
اهمیت شخصیت حضرت رقیه (س) تنها در جنبه عاطفی این واقعه خلاصه نمیشود بلکه یادآور پیامدهای انسانی عاشورا است. در حقیقت شهادت کودکی خردسال در اسارت نشان میدهد که ظلم بنیامیه تنها متوجه رزمندگان میدان نبرد نبود بلکه دامنه آن به زنان و کودکان نیز کشیده شد.
از سوی دیگر، خطبههای حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) در کوفه و شام سبب شد افکار عمومی با حقیقت آنچه بر خاندان پیامبر (ص) گذشته بود آشنا شوند. بسیاری از مورخان این خطبهها را نقطه آغاز شکست تبلیغات حکومت یزید میدانند. (منابع: شیخ مفید، «الارشاد»؛ ابومخنف، «مقتل الحسین» در نقلهای باقیمانده؛ سید بن طاووس، «اللهوف»).
امروز نیز نام حضرت رقیه (س) برای میلیونها مسلمان یادآور مظلومیت، صبر و پایداری خاندان اهلبیت (ع) است. آیینهای عزاداری و بزرگداشت ایشان افزون بر جنبههای عاطفی فرصتی برای بازخوانی پیام عاشورا و شناخت ابعاد جنایت حکومت بنیامیه به شمار میرود.
در نهایت آنچه از زندگی کوتاه حضرت رقیه (س) در حافظه تاریخی شیعه باقی مانده، تنها روایت اندوه یک کودک نیست بلکه نمادی از مظلومیت اهلبیت (ع) افشای چهره واقعی حکومت اموی و سندی بر این حقیقت است که پیام عاشورا، حتی از زبان کودکان اسیر نیز به نسلهای بعد منتقل شد و مانع فراموشی نهضت امام حسین (ع) گردید.
اگرچه عاشورا یک واقعه تاریخی منحصربهفرد است، اما جنایت علیه انسانهای بیگناه، بهویژه کودکان، در طول تاریخ بارها تکرار شده است. هر زمان که قدرتهای ستمگر برای رسیدن به اهداف خود، جان زنان و کودکان از جمله کودکان بیگناه غزه و لبنان را هدف قرار میدهند، خاطره مظلومیت اهلبیت (ع) و رنجهایی که بر حضرت رقیه (س) و دیگر کودکان کاروان کربلا رفت در ذهنها زنده میشود. از همین منظر بسیاری بر این باورند که ظلم پایان نیافته و هنوز نیز شاهد جنایت دشمنان در کودککشی هستیم. از جمله به شهادت «زهرا» نوه ۱۴ ماهه رهبر شهید انقلاب که همراه با مادرش به دست آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید میتوان اشاره کرد، رخدادی که یادآور تداوم مظلومیت کودکان بیگناه در برابر خشونت و جنایت است.
ارسال نظر