اختراعی برای صرفه جویی 146 میلیاردی

مشهد فوری/ اولین جرقه‌های موفقیت آخرین فرزند یک خانواده مبتکر، با یک کنجکاوی ساده شروع شد؛ «بنزین جایگاه‌های سوخت چرا و چقدر تبخیر می‌شود؟» همین کنجکاوی آن قدر ادامه پیدا کرد تا سرانجام به اختراع دستگاه استراتژیک «جلوگیری از تبخیر سوخت در جایگاه ها» منجر شد.

این مخترع جوان اما به جز این، کارنامه بلند و بالایی از افتخارات دیگر را نیز دارد؛ دستگاه جلوگیری از تبخیر مایعات فرّار، دستگاه بازیافت سیانید، چند اختراع در حال تکمیل، چند رتبه برتر در جشنواره خوارزمی و سر پرشوری که همچنان به دنبال اختراع، تکمیل، بررسی و پژوهش است. بهانه گفت وگوی ما با این جوان مبتکر مشهدی، اختراع دستگاه جلوگیری از تبخیر بنزین در جایگاه هاست؛ دستگاهی که اگر به تولید انبوه برسد، بنا بر آمارهای رسمی به صرفه جویی 146 میلیارد تومانی در مصرف سوخت کشور منجر خواهد شد.

«رضا وحدت پرست» که دکترای مکانیک دارد، از فراز و نشیب‌های اختراع این دستگاه با خراسان رضوی سخن می‌گوید. موفقیت‌های دو خواهر بزرگ تر در جشنواره خوارزمی انگیزه مضاعفی شد برای نوجوانی 14 ساله تا کنجکاوی‌های خود را در قالب اختراعاتی جدید دنبال کند.

آخرین فرزند یک خانواده هشت نفری از دوره راهنمایی به دنبال اختراع و اکتشاف بود و گاهی هم به گفته خودش خرابکاری‌هایی در خانه انجام می‌داد که مجبور بود با پول توجیبی اش آن را جبران کند. موفقیت در المپیاد ریاضی و المپیادهای شیمی، در نهایت دو رتبه برتر شیمی آزمایشگاهی جشنواره خوارزمی را برای او به ارمغان آورد. او در دوره هشتم جشنواره خوارزمی نیز برای اختراع دستگاه جلوگیری از تبخیر بنزین به رتبه برتر کشوری دست یافت.

زمینه این اختراع از 13 سال قبل و در 14 سالگی اتفاق افتاد. ماجرایی که «رضا» درباره آن می‌گوید: در نزدیکی منزل قدیمی ما در بولوار طبرسی و در خیابان گاز شرقی یک پمپ بنزین افتتاح شده بود. با توجه به بوی شدید بنزین، برایم سوال بود که چه میزان بنزین هر روز در یک جایگاه تبخیر می‌شود، این بود که با هماهنگی مدیران جایگاه، برنامه‌ای نوشتم و شروع به محاسبه تبخیرهای آن جایگاه کردم.

میزان کمی ورودی و فروش روزانه بنزین، پول به دست آمده و میزان بنزین باقی مانده را کنار هم قرار می‌دادم و در نتیجه میزان تبخیرها به دست می‌آمد. او ادامه می‌دهد: هم اکنون شرکت نفت به ازای هر 10 هزار لیتر فروش بنزین بهای 45 لیتر بنزین را به عنوان حق تبخیر به جایگاه داران می‌پردازد. به طور متوسط هر جایگاه 50 هزار لیتر در روز فروش دارد اما جایگاه‌هایی هم داریم که در روز 100 هزار لیتر بنزین می‌فروشند و بهای 450 لیتر بنزین را به عنوان حق تبخیر دریافت می‌کنند. او می‌گوید: طرح اولیه را که ارائه دادم مورد ایراد قرار گرفت اما کار را تکمیل کردم و در سال 86 طرح کامل شده را با لوازم آزمایشگاهی، در دفتر کار مهندسی رئیس اسبق شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی استان پیاده کردم و پس از تأیید شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی، طرح را برای جشنواره خوارزمی ارسال کردم که از من تقدیر شد.
ورود به مرحله آزمایش
«و بالاخره اختراع را در یک پمپ بنزین پیاده کردید؟» وحدت پرست در پاسخ به این سوال می‌گوید: با حمایت رئیس بسیج علمی استان این کار به فرجام رسید و اولین دستگاه را در مخزن بنزین سوپر جایگاه شهرک عسکریه مشهد نصب کردیم و با وجود این که بنزین سوپر سرعت تبخیر بیشتری دارد، بعد از شش ماه کار، شاهد کاهش 65 درصدی تبخیر بنزین در این جایگاه بودیم. وی ادامه می‌دهد: طبق آمارهای رسمی شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی، روزانه 60 میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف می‌شود که از این میزان 400 هزار لیتر تبخیر می‌شود.

البته آمار واقعی تبخیر بیشتر از این میزان است اما اگر همین میزان را مد نظر قرار بدهیم، با توجه به وجود 3200 جایگاه در کشور، به طور متوسط در هر جایگاه روزانه 125 لیتر بنزین تبخیر می‌شود. او درباره عملکرد دستگاه جلوگیری از کاهش تبخیر بنزین نیز می‌گوید: معمولا داخل مخزن و بالای بنزین، هوا و بخار اشباع شده قرار دارد که تبخیر می‌شود. به طور معمول در هر هزار لیتر هوای اشباع شده نیز دو لیتر بنزین وجود دارد. او ادامه می‌دهد: ما لایه‌ای پلیمری مثل بادکنک در مخزن قرار می‌دهیم و بنزین زیر این بالون قرار می‌گیرد و سطح فراورده را به طور کامل پر می‌کند. تاکنون این دستگاه را در پنج جایگاه نصب کرده ایم اما برای تولید انبوه با مشکلاتی مواجه هستیم که یکی از آن‌ها وجود مافیایی در پایتخت است.
مافیایی که مانع تجاری سازی اختراع شد
وی می‌گوید: طرحی موازی در شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی کشور وجود دارد که خلاصه عبارات کاهش، هدایت، انتقال و بازیافت تبخیر بنزین است.
این طرح با وجود این که از سال 82 آغاز شد اما به دلیل فراهم نبودن زیرساخت‌ها و هزینه اجرایی بین 400 تا 500 میلیارد تومان، هنوز عملیاتی نشده و در مقابل طرح ما، در عین گرانی ضعف‌های فراوانی نیز دارد.

این مبتکر مشهدی می‌افزاید: متأسفانه مافیایی از واسطه‌ها در شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی کشور وجود دارد که مانع تجاری سازی این دستگاه شده و خواستار واگذاری طرح به آن‌ها با قیمتی اندک شده بود اما در نهایت در سال 89 قرار شد با دو میلیارد تومان این طرح را به تهران واگذار کنیم با این شرط که حق بهره برداری از آن در ایران برای آن‌ها باشد و در خارج از کشور فقط برای مخترع باشد و همین عامل باعث شدقرارداد نهایی نشود.

تبخیر و هدررفت روزانه 400 میلیون تومان بنزین در کشور
وی با بیان این که هزینه روزانه تبخیر بنزین در کشور 400 میلیون تومان و هزینه سالانه این ضرر کلان 146 میلیارد تومان است، می‌گوید: تردید نکنید که آمار واقعی هدر رفت سوخت در کشور بسیار بیشتر از این میزان است اما اگر به همین آمار استناد کنیم باز هم سرمایه بسیار زیادی همه ساله در کشور نابود می‌شود.

او به هزینه‌های تمام شده این اختراع نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: تاکنون و با هزینه‌های شخصی، این طرح بیش از دو میلیارد تومان هزینه داشته است. وحدت پرست می‌افزاید: برای سرمایه گذاری و تولید انبوه این دستگاه با بخش خصوصی به توافقاتی رسیدیم اما قبل از انعقاد قرارداد، بسیج علمی و سازندگی سپاه امام رضا(ع) برای تولید انبوه این دستگاه اعلام آمادگی کرده است و هم اکنون پس از امضای تفاهم نامه در انتظار دریافت وام برای آغاز فرایند انبوه سازی هستیم.

از او می‌خواهم به اختراعات دیگرش هم اشاره‌ای بکند و او درباره اختراع «دستگاه بازیافت سیانید» این گونه توضیح می‌دهد: یکی از موادی که برای فراوری طلا به کار می‌رود، سیانور است که با حل شدن در آب به نمک سیانید تبدیل می‌شود اما پس از اتمام استخراج طلا، پسماند باقی مانده برای محیط زیست بسیار خطرناک است و به ناچار باید این مواد دپو شود اما اگر امکان دپو نباشد و پسماند خطرناک در طبیعت رها شود باعث ایجاد آفت‌های زیادی می‌شود.

او ادامه می‌دهد: دستگاهی ساخته ایم که می‌تواند این پساب خطرناک را بازیافت کند و با این کار هم صرفه اقتصادی استحصال مجدد سیانور را که ماده بسیار ارزشمندی است موجب می‌شود و هم از تخریب محیط زیست جلوگیری می‌کند.

منبع: خراسان

22