از لبنان تا ایران خیر و برکت

محمد بن حسین بهائی مشهور به شیخ بهایی از علمای لبنانی الاصل بود که در ایران زیست و در مشهد مدفون شد. این فقیه و دانشمند ذوفنون از مشهورترین علمای تاریخ ایران است. او در بعلبک لبنان به دنیا آمد. پدرش عزالدین‌حسین در حدود سال‌های 960-966 ق. از جبل عامل به ایران مهاجرت کرد و پس از سه سال اقامت در اصفهان، شاه‌طهماسب صفوی او را به شیخ‌الاسلامی پایتخت آن زمان، قزوین، منصوب کرد.
او پس از سفر پدرش به مکه در 983ق یا پس از رحلت او در 984ق، شیخ‌الاسلام هرات و اندکی بعد در همان سال با درگذشت پدر همسرش، شیخ‌علی مِنشار، به‌امر شاه‌اسماعیل دوم یا سلطان‌محمد خدابنده، شیخ‌الاسلام اصفهان شد.
شیخ‌بهائی در سال 1010ق، به همراه شاه‌عباس مسافت اصفهان تا مشهد را به قصد زیارت حرم مطهر رضوی، پیاده پیمود. شخصیت علمی شیخ بهائی از آن نظر مورد توجه و اعجاب است که وی در تمام علوم رسمی زمان خود دست داشت و در شماری از آنها منحصر به فرد بود. او در حوزۀ معارف دینی و علوم اسلامی استاد بود و از خود خلاقیت بسیار نشان داد. در سلسله اجازات روایی، از محدثان امامی برجستۀ قرن یازدهم به شمار می‌رود و طرق بسیاری از اجازات محدثین در قرون اخیر به او و از او به پدرش و شهید ثانی منتهی می‌شود.

این عالم بزرگ در شکوفایی علمی حوزۀ اصفهان نقشی اساسی داشت، به طوری که بعضی منابع، وی را مؤسس چندین مدرسۀ علمی در اصفهان دانسته‌اند. شاگردانش از جمله علامه مجلس ی فضل و دانش و کثرت محفوظات وی را ستوده‌اند. هرچند شیخ بهائی در علوم و معارف اسلامی مؤسس نبوده و نوآوری علمی به ندرت در آثارش دیده می‌شود، اما جامعیت او سبب شده که در ارائه و تدوین مطالب ذوق و ابتکار و نوعی نبوغ خاص از خود بروز دهد.

از شیخ‌بهائی آثار ارزنده‌ای در علوم گوناگون باقی مانده که رساله‌های خلاصةالحساب، تشریح‌الافلاک، تضاریس‌الارض، الکشکول و دیوان اشعار از آن جمله است. او در شمار مؤلفان پراثر در حوزۀ علوم مختلف است و آثارش که تماماً بدون حشو و زواید است، مورد توجه دانشمندان بعد قرار گرفته و بر شماری از آنها شروح و حواشی متعددی نگاشته شده است. ساخت شاخص ظهر شرعی در حرم مطهر نیز به وی منسوب است، همچنین گفته می‌شود او سفارش ساخت مقبره برای خواجه ربیع را داد.

بهائی در سال 996ق، 36 نسخۀ خطی را وقف کتابخانۀ آستان قدس کرد؛ علاوه‌بر این، وقف‌نامه‌هایی با دست‌نوشت وی به تاریخ 1005، 1008ق و 1009ق، بر روی قرآن‌های خطی گنجینۀ قرآن حرم مطهر موجود است. بهائی در دوازده شوال 1030 در 77 سالگی درگذشت و طبق وصیتش جنازۀ او را از اصفهان به مشهد منتقل کردند و در پایین‌پای حرم مطهر، در محلی که مَدرَس وی در ایام اقامتش در مشهد بود، به خاک سپردند.

منبع: کتاب مشهد 2017

26