چرا امام خمینی (ره) در دوران رهبری به مشهد سفر نکرد؟

امام خمینی (ره) در طول دوران حیات خود، نمونه‌های رفتاری و گفتاری زیادی از ارادت به امام رضا (ع) را به جای گذاشته‌اند. اگر چه ایشان پيش از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1357، چندین بار و در فرصت‏هاي مختلف به زيارت حضرت رضا (ع) مشرف شده بودند، اما هیچ‌گاه پس از آن به این توفیق نائل نشدند.

آيت‏اللّه‏ صدوقي از قول یکی از رابطان امام در زمان انتقال پیام مربوط به انجمن‌های ایالتی و ولایتی (سال 1341) نقل می‌کند که براي رساندن پیام به شهرهاي استان خراسان مامور بودیم. هنگامي كه براي آخرين بار به حضور ايشان براي دريافت آخرين پيغام‏ها و سفارش‏ها رسيدیم، حضرت امام فرمودند: «شما مستقيما قبل از هر كاري در مشهد به محضر علي بن موسي الرضا (ع) مشرف شويد و از حضرت كمك بخواهيد».

سیر حوادث و رخدادهای انقلاب اسلامی به نحوی رقم خوردند که دو سال بعد و در سال 1343 با تبعید حضرت امام (ره) به ترکیه، دوران تبعید 15 ساله شروع شد و با سرعت گرفتن چرخ‌های انقلاب، هر روز مشکلات و دشواری‌های بیشتری برای سکان‌دار انقلاب رقم می‌خورد.

دوران پس از انقلاب اسلامی بر امام چگونه گذشت؟
تبعید 15 سال امام خمینی در 12 بهمن 1357 به پایان رسید و با بازگشت امام به خاک میهن، سرانجام نهضت مردمی در همان ماه به پیروزی رسید. پیروزی که اگر چه برای مردم کار را تمام شده تصویر می‌کرد، اما کمتر از 2 سال بعد با آغاز جنگ 8 ساله با عراق، دشواری‌ها و چالش‌های جدیدی را در پیشگاه امت و امام امت قرار می‌دهد.
امام خمینی (ره) در زمان پیروزی انقلاب اسلامی، 76 سال سن داشتند و تنها 10 سال پس از بازگشت به وطن نیز دار فانی را وداع گفتند. فرصت محدود، چالش‌ها و بحران‌های پیایی و نیازهای کشور از جمله دلایلی بود که در این سال‌ها ایشان را از توفیق زیارت حضرت رضا (ع) محروم می‌ساخت.

شخصیت کاریزماتیک و عدم امنیت
محبوبیت امام خمینی (ره) در نزد مردم از جمله مهمترین دلایلی بود که ایشان را از انجام این سفر معنوی باز می‌داشت. شخصیت کاریزماتیک امام و علاقۀ ویژه مردم به ایشان بارها مورد آزمون قرار گرفته بود. از قیام 15 خرداد 42 در آغازین روزهای نهضت انقلاب اسلامی تا استقبال مردم از امام (ره) در روز 12 بهمن که با وجود 50 هزار نیروی انتظامات باز هم خودروی حامل ایشان متوقف شد و نیز بدرقه امام (ره) در خرداد 68 در تشییع پیکر مطهر ایشان خود گواه این نکته است.
در کنار چنین مسائلی، فضای ترور و وحشت دهه 60 عامل بازدارنده دیگری بود که باید به آن پرداخت. سید جواد هاشمی‌نژاد، فرزند شهید عبدالکریم هاشمی نژاد در خاطره‌ای نقل می‌کند «سال‌های اول انقلاب در مدرسه علوی همراه پدرش خدمت امام (ره) رسیده‌اند و وقتی آیت الله هاشمی‌نژاد به امام گفته است خوب است به مشهد هم تشریف بیاورید. ایشان به شوخی فرمودند: تضمین می‌کنید بتوانم صحیح و سالم بیایم و برگردم؟ پدر گفتند نه، نمی‌توانم قولی بدهم.»

بیماری و کهولت سن
امام خمینی (ره) پس از بازگشت به میهن به جز قم و تهران به شهر دیگری نیز نتوانستند سفر کنند. ایشان در ابتدا و همانطور که در فرانسه در مصاحبه با رسانه‌ها وعده داده بودند پس از بازگشت به کشور برای اقامت دائم به قم رفتند، اما به دلیل بیماری و نیز شرایط فوق‌العاده کشور در ایام جنگ چاره‌ای جز بازگشت به پایتخت را نداشتند. کهولت سن و بیماری نیز از جمله عواملی بودند که امکان سفر ایشان به مشهد مقدس را سلب می‌کرد.

سفر مخفیانه؛ آخرین گزینه
در میان مسئولان و مقامات سفرهای بدون اطلاع رسانی یا به اصطلاح مخفیانه به مشهد امر رایجی است. سفرهایی که به طور معمول کوتاه و بدون حواشی خبری یا بازدیدهای مرسوم و تنها به نیت زیارت حضرت رضا (ع) انجام می‌شوند. انجام چنین سفری نیز یکی از گزینه‌های محتمل برای حضرت امام (ره) بود اما ایشان انجام آن را دور از مروت و اخلاق اسلامی می دانستند.
اگر چه انجام چنین سفری نسبت به سفرهای عمومی هزینه‌های کمتری را به دنبال داشت اما همان نفس سفر نیز می‌توانست هزینه‌های زیادی را بر دوش انقلاب نوپای اسلامی ایران در کوران سال‌های دفاع مقدس تحمیل کند.

26