کلاس‌های نفتی ادامه دارد ؛ شعله بخاری‌های نفتی در ٣٠ درصد کلاس‌های استان روشن است

انگشت‌هایشان ذوب شد، چهره‌شان آب رفت و مچاله شد، پوستشان از ده‌سالگی چروک شد و از کودکی تا نوجوانی زیر تیغ جراحی‌های پی‌درپی رفتند، اما باز هم زخم‌های سوختگی‌شان التیام نیافت. دختران شین‌آباد را می‌گوییم که ٧ سال پیش، در یک روز سرد زمستانی، فصل یخ‌بندان زندگی‌شان شروع شد و هیچ‌وقت گرمای همیشگی به زندگی‌شان بازنگشت، درست از همان روزی که آتش بخاری نفتی مدرسه روستای شین‌آباد از توابع پیران‌شهر به جان ٢٨ دانش‌آموز کلاس چهارمی افتاد و کودکی و آینده این دختران را سوزاند. اکنون آن‌ها در آستانه ورود به دوره جوانی هستند، اما شعله‌های آتشی که بخاری نفتی مدرسه به پا کرد، هنوز در زندگی‌شان زبانه می‌کشد. چهره‌های معصوم این کودکان دردناک‌ترین تصویر به‌جا‌‌مانده از بخاری‌های نفتی مدارس است.

دلهره از تکرار شین‌آباد
همه آرزوهای بر‌‌باد‌رفته دانش‌آموزان شین‌آباد در یک قصور خلاصه شد، آن هم بخاری نفتی غیراستاندارد. این تجربه تلخ در سال ٩١ تلنگری برای مسئولان آموزش و پرورش بود که بساط بخاری‌های نفتی غیراستاندارد را از مدارس برچینند. بر همین اساس، شیوه‌نامه اجرایی وزارت آموزش و پرورش در همان سال مصوب، و مقرر شد شوفاژ، موتورخانه، بخاری‌های استاندارد و دیگر سیستم‌های گرمایشی ایمن جایگزین بخاری‌های نفتی ناایمن شوند. شعارها و وعده‌ها از همان سال شروع شد تا امسال که ۶ سال گذشته است اما هنوز هم تمام بخاری‌های نفتی و غیراستاندارد از کلاس‌های درس حذف نشده‌اند.
هر بار که اسم بخاری‌های نفتی در مدارس می‌آید، بیم تکرار حادثه شین‌آباد می‌رود، اما گویا مسئولان آموزش و پرورش آن‌طور که باید دلهره ندارند تا ریشه بخاری نفتی‌ها را برای همیشه از بین ببرند، هر‌چند آنان در اظهارات رسانه‌ای بارها اعلام کرده‌اند بساط بخاری‌های غیراستاندارد برچیده شده است. این ادعا ‌چندی پیش از زبان مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس خراسان رضوی نیز برای بزرگ‌ترین جمعیت دانش‌آموزی کشور، یعنی استان خراسان‌ رضوی، با ١٠ هزار مدرسه، ۵۵ هزار کلاس و یک میلیون و ٢٠٠ هزار ‌دانش‌آموز مطرح شد.
جاسم حسین‌پور در گفت‌وگویی با خبرگزاری ایرنا اعلام کرد در بررسی انجام‌شده و گزارش‌های دریافتی، هیچ‌یک از مدارس خراسان‌ رضوی بخاری نفتی چکه‌ای ندار‌د.
به دنبال این اظهار نظر آقای مدیرکل، راهی روستاهای بخش مرکزی شهرستان مشهد شدیم. از مشهد ‌چندان دور نشده و به نقاط صعب‌العبور نرسیده بودیم که چشممان به بخاری‌های نفتی روشن و مشاممان پر از بوی نفت شد!

مدرسه‌ای در ۴٠ کیلومتری مشهد با بخاری نفتی
بوی نفت تا پشت درهای مدرسه هم رسیده است، مدرسه‌ای در چهل‌کیلومتری شمال شرق مشهد، واقع در روستای هندل‌آباد. این‌بار اگر چالش همیشگی ممانعت با ورود خبرنگار را به مدارس داشته باشیم، با بوی نفتی که بلند شده است، مدیران این یک قلم را نمی‌توانند حاشا کنند. هر بار هنگام تهیه گزارش از وضعیت مدارس، مدیران مدرسه از ترس آشکار شدن مشکلات، سد راه خبرنگاران می‌شوند که مبادا بعد از رسانه‌ای شدن اوضاع، مدیر بالاسری توبیخشان کند یا به مکانی دورتر منتقل شوند. برای ورود به دبیرستان «حامد» هم با همین چالش ممانعت از ورود خبرنگار مواجه می‌شویم. به محض اینکه تانکرهای نفت در لنز دوربین عکاس روزنامه قرار می‌گیرند، مدیر مدرسه خودش را می‌رساند و اجازه عکاسی نمی‌دهد. به هر حال، از پشت دیوارهای فروریخته و کوتاه مدرسه، تصویر تانکرهای نفت را ثبت می‌کنیم.

کلاس‌های همیشه‌سرد
رد نفت سرریز‌شده از تانکرها روی خاک هنوز تازه است. لکه‌های نفت تا چند قدم دورتر از تانکرهای نفت، خاک را مثل پیراهنی چرک کثیف کرده است که از چشم پنهان نمی‌ماند. آن طرف، بالای سر کلاس‌ها، باد دود غلیظ و سیاه دودکش‌ها را در هوا می‌رقصاند. تصویر چهره خسته و فرسوده مدرسه با ترک‌های عمیق روی دیوارها و رنگ‌و‌روی‌رفته در و پنجره‌ها با سیاهی دود در هم می‌آمیزد، چیزی شبیه ساختمان فرسوده کارخانه‌ای که دود بالای سرش می‌چرخد. شعله‌های بخاری‌های نفتی این مدرسه با سوز سرما روشن شده‌اند. بوی نفت زیر سقف کلاس‌ها پیچیده تا درد محرومیت را دانش‌آموزان دبیرستان حامد با پوست و گوشت و استخوان لمس کنند.
یکی از بچه‌ها که از قضا همنام مدرسه‌اش است می‌گوید: خانم اجازه! بخاری‌های نفتی مدرسه ما اصلا خوب کار نمی‌کنند. صبح که سر کلاس می‌آییم، تا یک ساعت می‌لرزیم. اول صبح بخاری‌ها را روشن می‌کنند، اما خیلی طول می‌کشد تا کلاس گرم شود. بعدش هم نمی‌‌شود شعله این بخاری‌ها را خیلی زیاد کنیم، چون خطرناک است.
رضا دنبال حرف‌های همکلاسی‌اش را می‌گیرد و از رنجی بدتر از بوی نفت می‌گوید: چند کوچه بالاتر از مدرسه ما، یک مدرسه دیگر هست که شوفاژ دارد. برادر کوچک من سوم دبستان است و به آن مدرسه می‌رود. آنجا از پارسال موتورخانه درست کرده‌، شوفاژ گذاشته و بخاری‌های نفتی را جمع کرده‌اند. چرا برای مدرسه ما موتورخانه درست نمی‌کنند؟ بخاری‌های نفتی ما درست کار نمی‌کنند و خیلی خراب می‌شوند و در بهترین حالت هم هیچ‌وقت در کلاس‌ خوب گرم نمی‌شویم. بچه‌هایی که توی نیمکت‌های نزدیک بخاری هستند گرم می‌شوند، اما آخر کلاس سردتر است، مخصوصا کنار پنجره‌ها.

کسی برای مدرسه تخریبی خرج نمی‌کند
سراغ یکی از معلمان مدرسه می‌رویم. معلم مدرسه به شرط ذکر نشدن نامش حاضر به صحبت می‌شود. در غیر این صورت، ممکن است توبیخی جدی در انتظارش باشد. او می‌گوید: دبیرستان حامد جزو مدارس تخریبی است. چند سال است که حکم تخریب آن را صادر کرده‌اند، اما هنوز و با وجود زمین برای احداث مدرسه جدید، این اقدام صورت نگرفته است. بحث تخریبی بودن مدرسه باعث شده است هزینه‌ای برای نوسازی، مقاوم‌سازی و -مهم‌تر از همه- ایمن‌سازی آن صورت نپذیرد.
او ادامه می‌دهد: وضعیت سیستم گرمایشی مدرسه هم اگر به موتورخانه و شوفاژ مجهز نشده، به دلیل تخریبی بودن مدرسه است. وسط همه این مسائل، راحتی و آرامش خاطر ما معلم‌ها و دانش‌آموزان در نظر گرفته نمی‌شود. شما به گوش مسئولان برسانید تا فکری به حال این مدرسه بکنند.

شوفاژ را در روستاهای بدون گاز هم می‌توان راه انداخت
به مدرسه دیگر روستای هندل‌آباد می‌رویم. عین گفته‌های دانش‌آموزان، بساط بخاری‌های نفتی از این مدرسه برچیده و شوفاژهای نو در داخل سالن و کلاس‌های مدرسه نصب شده‌ است. اهالی روستا از نعمت گاز محروم‌‌اند، اما برای بچه‌های مدرسه، با راه‌اندازی موتورخانه، شوفاژ گذاشته‌اند. موتورخانه با گازوئیل کار می‌کند.
به چند روستای بالادست هندل‌آباد هم سر می‌زنیم. روستاهای بخش احمدآباد هم با همین شیوه، دیگر بخاری نفتی ندارند. از ٢ سال پیش بخاری‌های نفتی‌شان را از رده خارج کرده‌اند و با موتورخانه گازوئیلی، شوفاژها گرمایی بدون بو و خطر به کلاس‌های درس دانش‌آموزان این منطقه محروم بخشیده‌اند، هرچند هنوز درد محرومیت تحصیل زیر سقف‌های کانکسی در مدرسه نبی‌اکرم(ص) بخش احمدآباد وجود دارد.
امکان گذاشتن شوفاژ داخل کانکس‌ها نبوده است. به همین دلیل، بخاری‌های برقی دیواری در داخل ٣ کانکس مدرسه نصب شده است اما زور گرمای این بخاری‌ها به سوز سرمای مناطق سردسیر روستایی نمی‌رسد. لحظاتی از ورودمان به این مدرسه نگذشته بود که مدیر مدرسه سر می‌رسد و بلافاصله خواستار خروج عکاس و خبرنگار می‌شود.
مدیر مدرسه اصرار دارد که دوربین عکاس روزنامه را چک و تمام عکس‌های مربوط به مدرسه نبی‌ اکرم(ص) را حذف کند. گویا تجربه توبیخ مدیرانی که وضعیت مدرسه‌شان رسانه‌ای شده، مدیران دیگر را حسابی ترسانده است، تا جایی که در نقش یک معلم و فرهنگی، برخوردی دور از شأن این جایگاه با خبرنگار
می‌کند.

بودجه گرمایش، هر سال فقط برای ٣٠٠ مدرسه!
برای پیگیری این مشکلات با چند پرسش اساسی به سراغ مسئولان آموزش و پرورش می‌رویم که چرا با اینکه امکان راه‌اندازی شوفاژ در مناطق بدون گازکشی هم وجود دارد، دانش‌آموزان باید با بخاری‌های نفتی سر کنند. بدتر از این، روشن بودن بخاری‌های نفتی در روستاهایی است که به‌تازگی گازکشی شده‌اند اما نبود اعتبار برای پرداخت حق انشعاب گاز، سبب شده است شعله بخاری‌های نفتی در این مدارس همچنان روشن بماند.
در این میان، مجموع مدارسی که در استان با بخاری‌های نفتی گرم می‌شوند عدد کوچکی نیست. بر اساس آماری که بر زبان مدیرکل آموزش و پرورش خراسان رضوی جاری می‌شود، حدود یک‌سوم مدارس استان سیستم گرمایشی متمرکز ندارند؛ یعنی بخاری‌شان نفتی است.
قاسم‌علی خدابنده در گفت‌وگو با شهرآرا این انتقاد را می‌پذیرد که آموزش و پرورش هنوز نتوانسته است در تمام مدارس استان به تجهیز، نوسازی و استانداردسازی سیستم‌های گرمایشی با موتورخانه، شوفاژ یا پکیج بپردازد.
او می‌گوید: در مدارسی که تعداد کلاس‌ها کم است، راه‌اندازی موتورخانه گازوئیلی و شوفاژ مقرون‌به‌‌صرفه نیست. بنابراین مجبوریم در نقاط روستایی و گازکشی‌نشده از بخاری‌های نفتی استفاده کنیم.
وی در پاسخ به این سؤال که چرا در برخی از مدارس با وجود گازکشی منطقه، انشعاب گاز مدارس وصل نشده است، توضیح می‌دهد: گاهی اختلافی بین اداره‌‌کل نوسازی مدارس با اداره‌کل آموزش‌ و پرورش بر سر پرداخت انشعابات گاز مدارس ایجاد می‌شود. اداره کل نوسازی می‌گوید باید ما (آموزش و پرورش) پرداخت کنیم، اما آموزش و پرورش بودجه ندارد و انتظار می‌رود اداره کل نوسازی بپردازد. به همین دلیل، ممکن است در وصل انشعاب گاز مدارس تأخیر ایجاد شود. هزینه انشعاب بسته به تعداد کلاس‌ها، ۴ یا ۵ میلیون و رقمی کمتر و بیشتر از این حدود می‌شود، اما متأسفانه آموزش و پرورش همواره از کمبود اعتبار رنج می‌برد.
بحث کمبود اعتبار چالش اصلی بر سر راه گرمایش مدارس است که مدیرکل آموزش و پرورش استان با مطرح کردن آن، به نوعی، رفع ضعف‌های موجود در سیستم‌های گرمایشی را در گرو بودجه می‌داند. بنا بر اظهارات وی، به طور میانگین، بودجه آموزش و پرورش فقط برای نوسازی سیستم‌های گرمایشی ٣٠٠ مدرسه در نظر گرفته می‌شود که این رقم در برابر نیاز موجود و تعداد کلاس‌های استان چیزی نیست.

مدیران گزارش کنند
بخاری استاندارد تحویل می‌دهیم
مدیرکل آموزش و پرورش استان بیان می‌کند: در عین حال، به مدیران مدارس اعلام کردیم نواقص بخاری‌های نفتی غیراستاندارد کلاس‌های درس را گزارش کنند تا ‌بخاری نفتی کاربراتوری تحویل دهیم.
خدابنده تأکید دارد که از طریق رسانه ها به مدیران مدارس اعلام کنیم هرکجا و در هر نقطه‌ای بخاری نفتی غیراستاندارد دارند، برای جایگزینی آن، به آموزش و پرورش مراجعه کنند.
این مقام مسئول ادامه می‌دهد: قبلا هم این موضوع به مدیران اعلام شده بود. اکنون در فصل سرما دوباره می‌گوییم اگر بخاری‌های غیراستاندارد دارند، برای تعویض مراجعه کنند.
از مدیرکل آموزش و پرورش استان می‌پرسیم: مگر خود آموزش و پرورش نظارت دقیقی بر تمام مدارس ندارد تا در صورت کم‌کاری مدیران برای استانداردسازی سیستم گرمایشی اقدام شود؟ او پاسخ می‌دهد: خراسان‌ رضوی حدود ١٠ هزار مدرسه و ۵۵ هزار کلاس درس دارد. سر زدن به تمام این مدارس و بازرسی از آن‌ها برای تک‌تک موضوعات، زمان‌بر است. بنابراین شیوه‌نامه را به خود مدیران ارسال می‌کنیم و آن‌ها موظف‌اند اجرا کنند. هر‌کجا گزارشی درباره کم‌کاری مدیر از سوی والدین، دانش‌آموزان و معلمان گزارش شود، موضوع به طور جدی بررسی و به آن رسیدگی می‌شود.

منبع شهرارا

159