بی مهری میراث فرهنگی به میل 700 ساله مشهد
گزارشها حاکی از این است که کاشیهای هفتصد ساله برج مقبره تاریخی که تنها ١٠ کیلومتر با شهر مشهد فاصله دارد شبانه سرقت میشود. البته این ادعا با توجه به رها شدن میل اخنگان بدون نگهبان و محفظه امن، دور از ذهن نیست.
به گزارش مشهد فوری ،میل اخنگان که در گذشتههای دور در کنار جادهای پر تردد و کاروانرو، چونان راهنما و بَلَد مسافران گم کرده راه بوده است، این روزها در کنار راهی خلوت و بیمسافر، لقمه مناسبی برای دستاندازی گمراهان شده است.
رئوف مهربانی یکی از شهروندان که بهدلیل تردد زیاد در مسیر جاده روستای اخنگان، شاهد ماجرای سرقت شبانه بوده می گوید «میل اخنگان هیچ نگهبان و محافظی ندارد. من به چشم خود چندینبار دیدهام که سارقان شبانه به محل این برج تاریخی میروند و با استفاده از نردبان، کاشیهای فیروزهای قسمت بالای آن را میدزدند. »
صحبتهای این شهروند مسئولیتپذیر پُر بیراه نیست، وقتی بدانیم میل اخنگان در میانه راه کمتردد «تابران» به «پاژ» قرار دارد و تنها مانع میان این اثر تاریخی و سارقان، یک قفل کوچک بر درِ ورودی آن است. بیرون بنا و جایی که کاشیهای چندصدساله نصب شده است، هم هیچ حفاظ و نگهبانی ندارد.
میلی در میانه راه زادگاه به آرامگاه فردوسی
برای بررسی صحت و سقم این سرقت تاریخی، به سمت سازه بهجامانده از قرن هفتم راهی میشویم. دو راه برای رسیدن به میل اخنگان وجود دارد؛ اولی از سمت آرامگاه فردوسی و دومی از راه زادگاه این شاعر بلندآوازه. در مسیر اول باید توس سفلی را پشت سر بگذارید و در جاده آرد رضوی از روی کنارگذر شمالی عبور کنید و پساز گذشتن از روستای شوراب به روستای اخنگان برسید. در این مسیر حدود ١٠کیلومتر مسافت میان آرامگاه فردوسی و میل اخنگان پیش رو دارید. در مسیر دوم که از زادگاه فردوسی یعنی روستای پاژ به میل اخنگان میرسید باید وارد جاده کلات شوید. روستای پاژ در ابتدای مسیری که به سد کارده میرسد، قرار دارد. اگر این مسیر را ادامه دهید و با دیدن تابلو روستای «خوشهوا» در میانه راه به سمت چپ بپیچید میلی بزرگ که در روزگار گذشته، راهنمای کاروانها بوده است و به برجمقبره اخنگان شهرت دارد، توجهتان را جلب خواهد کرد. میل اخنگان در حدود ٢٠کیلومتری مشهد قرار دارد.
خرابیها جدید یا قدیمی؟
آنطورکه پیشتر در کتاب «سیمای تاریخیفرهنگی مشهد» نوشته مهدی سیدی و فصل نامه پژوهشی«پاژ١٣ -١۴» خواندهایم، در گذشتههای دور، تمامی ساقه این اثر از کاشیهای فیروزهای و لاجوردی با اشکال مستطیلی، چند ضلعی، ستارهای و چلیپا پوشانده شده بود. البته در مقالهای که سال٧٣ در کتاب پاژ١٣ و ١۴ منتشر شده است میخوانیم: «این اثر از گذشتههای دور چندباری مورد دستاندازی قرار گرفته و بسیاری از آجرهای فیروزهای ارزشمند آن در گذر زمان ریخته یا موردسرقت قرار گرفته است.» بااینحال طبق گزارش جدیدی که به دستمان رسیده است باید بهدنبال خرابیهای بیشتر و جاهای خالی جدید
در بنا باشیم.
گوهری رها در بیابان
از دور بنای ١٧متری میل اخنگان، همان تصویر همیشگی است، بدون اندکی تغییر و رسیدگی بیشتر؛ تکوتنها در انبوه فضای خاکی درکنار راهی با آسفالت نصفهونیمه. به نزدیک بنا میرسیم؛ سگهای ولگردی که اطراف پرسه میزنند، پایمان را برای پیادهشدن از ماشین شل میکنند، سرمان را به شیشه میچسبانیم و سعی میکنیم تعداد کاشیهای فیروزه روی ساقه بنا را با عکسهای اینترنتی قدیمی مقایسه کنیم. تعداد کاشیها خالیتر به نظر میرسد، اما برای تهیه گزارش، دقت بیشتری لازم است. سگها با زبانهای آویزان از کنار ماشین فاصله نمیگیرند. تکهنانی بهزحمت از داخل ماشین پیدا و با تمام توان به دوردستها پرت میکنیم. کَلکِمان میگیرد و سگها برای چنددقیقهای دور میشوند.
بلافاصله خودمان را به ساقه آجری میل اخنگان میرسانیم و در روشنایی آفتاب سر ظهر، سرمان را بالا میگیریم و نگاهمان را به کاشیهای لاجوردی و فیروزهای که زیر نور خورشید میدرخشند، میخ میکنیم. آنطورکه در کتابها آورده بودند، کاشیها اشکال مستطیلی، چندضلعی، ستارهای و چلیپا داشتهاند، اما هرچه دور بنا میچرخیم، تنها یکشکل به نظرمان میآید. در قسمتهای پایینی بنا هیچ خبری از کاشی نیست؛ تنها در ردیف بالایی چند کاشی خودنمایی میکند.
میل اخنگان هشت وجه دارد و چون عکس از تمامی وجههای این میل در سایتهای اینترنتی وجود ندارد، نمیتوان با اطمینان گفت که آیا اخیرا نیز به کاشیها دستبرد زده شده یا خیر. اما آنچه مسلم است این بنا همچون گوهری بیمحافظ در مسیری کمتردد و بیابانی رها شده است و احتمال این سرقت دور از ذهن نیست.
میل اخنگان برای محلیها حرمت دارد
چند کشاورز در نزدیکی میل اخنگان، مشغول جمعآوری زعفران هستند. از آنان درباره موضوع سرقت شبانه کاشیهای فیروزهای میپرسیم؛ چیزی دراینباره نشنیدهاند. اما از حرمت و قداست میل اخنگان میگویند: اینجا حرمت دارد، ما در ایام عزاداری گرد آن سینه میزنیم و نذری پخش میکنیم، زیرا سیدی محترم در گور دفن شده است. اما موضوع سرقت شبانه کاشیها چیزی نیست که خیلی متعجبشان کند. حرف را به میراث برمیگردانند و میگویند وظیفه آنهاست که از این بنا محافظت کنند. بعد هم از دیگر مشکلات روستا حرف میزنند.
دستکم جای ٣کاشی خالی است
باتوجهبه سختی قضاوت درباره کمشدن تعداد کاشیها عکسهای جدید از میل اخنگان را برای رجبعلی لبافخانیکی، باستانشناس برجسته خراسانی، که پیشتر بارها از میل اخنگان بازدید کرده است و همچنین مهدی سیدی، مشهدشناس خبره که مقالات متعددی درباره این بنا نگاشته است، ارسال کردیم. این دو بزرگوار نیز بر کمشدن کاشیها گواهی دادند. لبافخانیکی گفت: ظاهرا در عکسهای ارسالی بالای چهارکاشی رنگارنگ و روی ساقه استوانهای گنبد، جای خالی حداقل سه کاشی دیده میشود که به سفیدی میزنند.
مهدی سیدی نیز گفت: بله، تا جاییکه که دست و نردبان میرسیده همان چند کاشی باقیمانده را هم کندهاند.
چاره کار فرهنگسازی است
بناهای تاریخی میراث ارزشمندی هستند که بیشک پاسداشت آنها وظیفه همه ماست، اما در این میان قانون ارگانی را به طور مشخص مامور نگهداری و حفاظت از این بناها کرده است. در همین راستا سراغ محمود طغرایی، کارشناس میراث فرهنگی میرویم. او چاره کار را فرهنگسازی بیان میکند و میگوید: متاسفانه رفتارهای غیرفرهنگی مردم راه حل قطعی ندارد مگر فرهنگسازی. او همچنین درباره راهکارهای پیشگیرانه میراث فرهنگی برای حفاظت از میل اخنگان میگوید: یگان حفاظت استان با یک برنامه تعریفشده بهصورت ماهیانه به آثار سر میزند. همچنین تقریبا در اکثر روستاهای دارای آثار باستانی، علاقهمندانی داریم که مرتب به مسئول انجمن میراث اطلاع میدهند. هرماه نیز یک گزارش پایش از آثار را برای تهران ارسال میکنیم.
طرح محوطهسازی میل اخنگان درحال تهیه است
احسان زهرهوندی، مدیر پایگاه توس، نیز از طرحی میگوید که درحال تهیه است و به احتمال زیاد تا سال آینده اجرایی میشود. او میگوید: طرح محوطهسازی میل اخنگان درحال تهیه است و سال آینده اجرا
میشود.
نشانهای بادآورده از اولین محل آشنایی فردوسی و سلطان محمود غزنوی
به گواهی تاریخ، در سال٣٨۵ هجری در محل میل اخنگان، جنگی بسیار مهم و پرکشته و سرنوشتساز میان محمود غزنوی و والیان حکام پیشین خراسان روی داده است؛ جنگی که در آن، بیشاز چند دههزار نفر شرکت کردهاند و به جنگ اندرخ شهرت یافته است.
از قضا اولین دیدار فردوسی و سلطانمحمود غزنوی نیز در همین جنگ روی داده است؛ بنابراین میل اخنگان با زیبایی و شکوه درخور و بایسته، علامتی بادآورده و رایگان است برای محل آشنایی اولیه شاعر حماسهسرای ایران با سلطان افسانهای غزنه که اگر تجدیدبنا هم شده است، منشأ تاریخی آن به گذشتههای دورتر و عصر فردوسی بازمیگردد.
تعریف مسیر گردشگری، تنها راهحل نگهداری از میل اخنگا ن
این بنا با تمام آنچه برشمرده شد، ظرفیت خوب گردشگری در منطقه است که در میانه راه زادگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی به آرامگاه او قرار دارد. میتوان تئاترهای فراوان در این محل از نبردها و آشنایی فردوسی برای گردشگران روایت کرد، اما متأسفانه نبود راه مناسب موجب شده بسیاری برای بازدید از بنای آرامگاه حکیم، از مسیر بولوار شاهنامه تردد کنند و برای بازدید از زادگاه او، از جاده کلات. بنابراین میل اخنگان در میانه این دو جاذبه گردشگری، بدون بازدیدکننده مانده است و نبود هیچ نگهبان و محافظی، کار را برای سارقان میراث فرهنگی آسان کرده است تا شبانه راه سوی این بنا کج کنند و اندک کاشیهای باقیمانده را نیز
سرقت کنند.
منبع روزنامه شهرارا
159
ارسال نظر