مراقبت‌های تغذیه‌ای در بارداری و شیردهی

مشهدفوری/ به کلیه خانم‌های باردار توصیه می‌شود روزانه از هر چهار گروه غذایی اصلی به مقدار کافی و متنوع مصرف نمایند. همچنین صبحانه را بطور کامل میل کنند. صبحانه می‌تواند شامل نان و پنیر، نان و کره و مربا، نان و کره و عسل یا نان و تخم مرغ به همراه یک لیوان شیر باشد. خوراک عدسی و انواع آش‌ها که در برخی مناطق کشور مرسوم است همراه با نان نیز غذای مناسبی برای صبحانه است. استفاده از سبزی‌هایی مثل گوجه فرنگی، خیار و یا میوه‌هایی مثل هندوانه، خربزه و انگور همراه با نان و پنیر در وعده صبحانه بسیار مفید است. استفاده از سایر میوه‌ها و آب میوه طبیعی مانند آب پرتقال نیز برای صبحانه توصیه می‌شود. استفاده از مکمل غذایی دوران بارداری و شیردهی لیدی میل نیز برای اطمینان از دریافت تمام مواد مغذی مورد نیاز مفید است.

مراقبت‌های تغذیه‌ای که در دوران بارداری لازم است توسط پزشک یا کارشناس مامایی پیگیری شوند عبارتند از:
ارزیابی تغذیه خانم‌های باردار و شیرده
آموزش تغذیه مناسب برای خانم‌های باردار و شیرده
آموزش نحوه مصرف مکمل‌های ویژه دوران بارداری و شیردهی
ثبت و پیگیری وزن‌گیری در طول بارداری طبق برنامه زمان‌بندی تعیین شده

ارزیابی وضعیت تغذیه
ارزیابی وضعیت تغذیه خانم‌های باردار در اولین مراجعه آنان نزد پزشک یا ماما (اولین ملاقات بارداری)، در تامین سلامت مادر و جنین نقش مهمی دارد.هــدف از ایـــن ارزیابی شناسایی زنان در معرض خطر سوء تغذیه و ارائه آموزش‌های لازم به آنان است.
در این ارزیابی پزشک یا ماما ضمن مرور برخی اطلاعات اولیه خانم باردار در فرم مراقبت بارداری او از جمله سن، وزن، نمایه توده بدنی و تعداد زایمان ها، وضعیت تغذیه خانم باردار مانند مصرف مقادیر کافی مواد غذایی از هر 4 گروه اصلی و همچنین مکمل‌های دارویی و غذایی را از او سوال می‌کنند و در فرم مراقبت بارداری ثبت می‌نمایند. به علت این که برنامه مدونی برای مراجعات مادران شیرده به مراکز بهداشتی درمانی وجود ندارد، در مورد ارزیابی تغذیه مادران شیرده لازم است به خانم های باردار اهمیت تغذیه و مصرف انواع مواد غذایی در دوران شیردهی خصوصا در مورد مصرف انواع لبنیات به میزان کافی آموزش داده شود.

اصول تغذیه صحیح
تغذیه صحیح و مناسب به معنی بیشتر خوردن نیست و خانم‌های باردار و شیرده می‌توانند بدون داشتن رژیم مخصوص و جداگانه مقدار بیشتری از غذای خانواده را نسبت به قبل از دوران بارداری مصرف کنند. خانم‌های باردار و شیرده هم باید مانند سایر افراد خانواده هر روز از 4 گروه غذایی اصلی استفاده کنند. آنچه که در تغذیه خانم باردار اهمیت دارد رعایت تنوع و تعادل در مصرف مواد غذایی می‌باشد. استفاده از مکمل غذایی دوران بارداری و شیردهی لیدی میل، برای کسب اطمینان از دریافت تمام مواد مغذی ضروری در این دوران مفید است.

تعادل و تنوع در برنامه غذایی روزانه
بهترین راه برای اطمینان از مصرف متعادل و متنوع مواد غذایی استفاده از همه گروه‌های اصلی غذایی یعنی گروه نان و غلات، گروه میوه‌ها و سبزی‌ها، گروه شیر و لبنیات و گروه گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها است. تعادل به معنی مصرف مقادیر کافی از مواد غذایی است و تنوع یعنی مصرف انواع مواد غذایی که در گروه‌های غذایی قرار دارند. در هر گروه غذایی، مواد غذایی با ارزش غذایی تقریبا یکسان قرار دارند و می‌توان از یکی بجای دیگری استفاده کرد.

انرژی و مواد مغذی مورد نیاز در دوران بارداری و شیردهی
انرژی: انرژی مصرفی مادر باردار علاوه بر تامین انرژی مورد نیاز مادر و افزایش کار قلب و عروق، صرف رشد جنین، جفت و رحم می‌شود. به منظور تامین افزایش وزن کافی، ذخیره چربی و پیشگیری از کمبود پروتئین، نیاز به انرژی در سه ماهه دوم و سوم بارداری به طور متوسط 300 کیلوکالری در روز افزایش می‌یابد و توزیع آن به شکلی است که در 14 هفته اول روزانه 150 کیلوکالری و از هفته 15 تا زمان زایمان 350 کیلوکالری افزایش نیاز وجود دارد. بنابر این مقدار غذای مصرفی در سه ماهه دوم و سوم باید بیشتر از سه ماهه اول باشد تا کالری مورد نیاز خانم باردار تامین شود. البته در موارد چند قلویی، شیردهی همزمان با بارداری، کم وزنی پیش از بارداری و افزایش وزن ناکافی در دوران بارداری، انرژی و حتی ریزمغذی‌های بیشتری مورد نیاز می‌باشد. در این صورت از انواع مواد غذایی به مقدار بیشتری باید مصرف شود. نسبت منابع تامین کننده انرژی در دوران بارداری مشابه پیش از بارداری است: 20-15 درصد از پروتئین‌ها،60-55 درصد از کربوهیدرات‌ها و کمتر از 30 درصد از چربی‌ها. میزان افزایش نیاز به انرژی در دوران شیردهی به طور متوسط 500 کیلوکالری در روز است.

160