معماری فضاهای شهری مناسب حضور زنان نیست

به گزارش سایت مشهد فوری، امنیت اجتماعی زنان؛ این عبارت سهل ممتنع که تعریفش چندان هم ساده نیست تبدیل به یکی از مهم‌ترین چالش‌ های پیش‌ روی جوامع امروزی شده است.
شاید در گذشته این مبحث به شکل فعلی چندان مورد توحه نبود اما با گسترش ایفای نقش‌های اجتماعی گوناگون توسط بانوان، توجه به ایجاد فضای امن برای آن‌ها بیشتر اهمیت یافته است
هرچند باید توجه داشت که امنیت اجتماعی تنها در فضای بیرون از خانه تعریف نمی‌شود و حتی نحوه رفتار مرد با همسر‌ش نیز از مصادیق آن محسوب می‌شود.

برای آنکه بدانیم امنیت اجتماعی زنان به چه معناست و چه چیزهایی آن را به مخاطره می‌اندازد به سراغ مرضیه محبی، وکیل پایه یک دادگستری و رییس پارلمان مشورتی زنان خراسان رضوی رفتیم. آنچه در ادامه می‌خوانید بخشی از گفتگوی خبرنگار اخبار مشهد با این وکیل دادگستری و فعال حوزه حقوق بانوان است.

برای مخاطبان مشهد فوری بگویید وقتی از امنیت اجتماعی حرف می‌زنیم دقیقا از چه چیزی صحبت می‌کنیم؟

طرح بحث در خصوص امنیت اجتماعی زنان اساسا متوجه یک مساله جدی تاریخی بشر به نام تبعیض جنسیتی است که اکثر مردم جهان با آن مواجهند و مختص کشور ما نیست. تبعیض جنسیتی منجر به خشونت علیه زنان و ایجاد فضاهای ناامن در محدوده خانواده و اجتماع و محل کار می‌شود. خشونت بر زنان شامل انواع خشونت روانی، کلامی، جسمی و جنسی است که در هر یک از فضاهای مربوط به زیست آن‌ها اتفاق می‌افتد.
از جمله مسائل جدی مربوط به امنیت زنان مشکلاتی است که در فضاهای شهری علیه آن‌ها ایجاد می‌شود؛ معماری فضاهای شهری مردانه است و برای حضور و کنش اجتماعی زنان برنامه‌ریزی نشده به ویژه دختران نوجوان در راه مدرسه در نواحی حاشیه شهر به حدی مورد آزار و خشونت قرار می‌گیرند که والدین آن‌ها مانع تحصیلشان می‌شوند.
در حقیقت تامین امنیت زنان ناشی از حق آن‌ها به شهر است و از جمله حقوق شهروندی آن‌هاست که امیدواریم شورای اسلامی شهر مشهد در این زمینه تدبیری اساسی بیاندیشد.

آیا در کشور، قانون خاصی برای مقابله با همسرآزاری و افزایش امنیت اجتماعی زنان تصویب شده است؟

در حقوق ما تاکنون همسر آزاری به طور مشخص جرم انگاری نشده است و مرتکبان خشونت‌های خانگی با همان مقررات مجازات عمومی محاکمه و مجازات می‌شوند. مدت‌هاست لایحه تامین امنیت زنان نوشته شده و در دوران تصدی خانم مولاوردی به عنوان معاون رییس جمهور در امور زنان اقدامات کارشناسی بر روی آن صورت گرفته است و هم اکنون نیز در دست بررسی قوه قضاییه می‌باشد که امیدواریم به زودی تقدیم مجلس شود.

امنیت اجتماعی زنان مشهدی را چطور ارزیابی می‌کنید؟

مشهد به لحاظ جغرافیای با توجه به همسایگی با کشورهای آشوب زده با سیل پناهندگان از اتباع بیگانه و همچنین مهاجرین از سایر نقاط استان و کشور به عنوان پناهگاهی برای افراد بی‌سرپناه تبدیل شده است و از این لحاظ وضعیت خاصی دارد.مخصوصاً حاشیه شهر که متاسفانه آماج آسیب‌های متراکم اجتماعی است که این امر نیز باعث تهدید امنیت زنان و کودکان می‌شود و ناامنی در فضای شهر را دو چندان می‌کند.

آیا صرف تصویب قانون و مجازات متعرضان به حقوق زنان برای حمایت از آن‌ها کافی است؟

بی‌گمان تصویب مقررات بازدارنده برای مبارزه با خشونت علیه زنان باید همراه با اصلاح فرهنگ جنسیتی و آموزش باشد که این امر از طریق رسانه‌ها و آموزش و پرورش میسر می‌گردد. از سوی دیگر مقررات باید از نگرش سنتی مبتنی بر کیفر مجرم به سوی بزه‌دیده شناسی و تمرکز بر جبران خسارت به بزه‌دیده متمایل شود؛ یعنی آنکه دولت و جامعه و بزه‌دیده و بزهکار همگی در فرایند رفع اثر مجرمانه از بزه‌دیده مشارکت نمایند.

به تازگی اخبار و گزارش‌های زیادی درخصوص آزار و اذیت دختربچه‌ها منتشر می‌شود؛ آیا امنیت اجتماعی این قشر از جامعه در گذشته تامین بوده و اکنون دچار آسیب شده یا حالا دارد منتشر می‌شود؟

رقم سیاه در ارتباط با جرائم مرتبط با زنان و کودکان همیشه بالا بوده یعنی حفظ آنچه آبروی خانواده نامیده می‌شود همچنین حرمت‌ها و رعایت مسائل خانواده باعث می‌شده که این جرائم منعکس نشود و حتی شکایتی هم مطرح نگردد.
ممکن است فضای مجازی باعث انتشار محتویات این نوع پرونده‌ها یا ایجاد وضعیتی در اجتماع مبنی بر عبور از سنت‌های گذشته باشد؛ در عین اینکه عدم دسترسی به آمار واقعی مانع از پاسخگویی در این زمینه است.
آیا نوع پوشش زنان در امنیت آنها تنها معیار موثر است؟
در فرهنگ ما معمولاً واکنش‌های اجتماعی در موارد بسیاری متوجه شخص بزه‌دیده است؛ اگرچه که نوع پوشش و یا شیوه زندگی باعث می‌شود شرایط مناسب‌تری برای خشونت فراهم شود ولی در حقیقت سرزنش بزه‌دیده و متوجه کردن جنایت به رفتار وی باعث تجری مجرمان و کاستن بار محکومیت اجتماعی آنان و تثبیت و رشد کنش ضد اجتماعی و بزهکارانه می‌شود.

همانطور که در ابتدا اشاره شد، امنیت اجتماعی تنها در فضای بیرون از خانه تعریف نمی‌شود. اگر زنی مورد آزار همسر خود قرار گیرد، با توجه به فقدان شاهد چه راهکاری دارد؟

صرف وجود علائم ضرب و شتم بر روی بدن زن و گواهی پزشکی قانونی قاعدتا باید برای دادگاه مجاب کننده باشد چون در فضای منزل که خصوصی محسوب می‌شود شاهدی بر خشونت وجود ندارد و زندگی مشترک طرفین خود گویای واقعیت است.
اگر رویه قضایی بر ضرورت ارائه دلایل از جمله شهود تاکید کند حق زنان آسیب دیده ادا نخواهد شد که معتقدم اساسا تصویب قانون جدید در این زمینه می‌تواند راهگشا باشد.

با این وجود به نظر شما خصومت های زندگی های مشترک که در دادگاه حل و فصل می‌شوند به طور کامل به اتمام می‌رسند؟

همیشه نباید نظر به مجازات مرتکبان این خشونت ها داشته باشیم کما اینکه گاهی افزایش مجازات و حل مسئله در دادگستری باعث گسست اجتماعی و تشدید اختلافات می شود.اصلاح فرهنگ برخورد جدی با نگرش جنسیت زده به انسان و همچنین استفاده از نهادهای اجتماعی مدرن مانند میانجیگری کیفری که در واقع حیاء همان روش های سنتی حل اختلاف است می‌تواند در این زمینه راهگشا باشد مداخله تشکل های اجتماعی و حتی بستگان یکی از راه های برخورد اجتماعی با خشونت علیه زنان است که باعث تحول آگاهی و شیوه تفکر نسبت به خشونت و جلب مشارکت عمومی برای حل این موضوع است که ما را به اصلاح ساختاری فرهنگ عده ای خشونت نزدیک می کند.

22