جزئیات تغییرات آیین‌نامه خدمت حرم رضوی/سن خدمت به ۲۰ سال کاهش یافت

مدیر عالی حرم مطهر رضوی افزود: یکی از حوزه‌های تحول که نگاه ویژه‌ای به آن داریم و حدود یک سال و ۹ ماه پیرامون آن مطالعه و پژوهش صورت گرفته است، تحول در نوع خدمتی است که خدام به زائران انجام می‌دهند. آیین‌نامه جدید خدمت پس از چند نوبت بازبینی در ۱۷ ربیع‌الاول توسط تولیت آستان قدس رضوی ابلاغ شد.

وی افزود: آیین‌نامه خدمت یکی از قدیمی‌ترین، آیینی‌ترین و با ثبات‌ترین آیین‌نامه‌ها در سراسر کشور است که به لحاظ پیشینه و تاریخی بودنش نمی‌توانیم آن را تغییر دهیم. حوزه خدمات بیش از ۵۰۰ سال روال دیوانی دارد که برخی آن را به دوره شیخ بهایی منتسب می‌کنند. همچنین مستنداتی وجود دارد که حوزه خدمت به پیش از دوره شیخ بهایی بازمی‌گردد.

برادران ادامه داد: مطابق اسنادی که در اختیار داریم از ۲۵۰ سال گذشته در تمام نقاط حرم مطهر خدمت وجود داشته است. حتی مشخص است که چه افرادی در چه پست‌هایی خدمت می‌کردند. آیین‌نامه خدمت پیش از انقلاب در سال‌های ۱۳۳۲ و ۱۳۳۸ و همچنین پس از انقلاب نیز در چندین نوبت اصلاح شد که آخرین اصلاح آن مربوط به سال ۱۴۰۰ است.

مدیر عالی حرم مطهر رضوی تصریح کرد: یکی از دلایل تغییر آیین‌نامه مسکوت ماندن برخی از مفاد آن بود. در حالی که تلاش کردیم به متن و مفاد آیین‌نامه قبلی وفادار باشیم و کمترین تغییر را در آن ایجاد کنیم، اما نیاز بود با مشورت پیشکسوتان خدمه، سرکشیک‌ها، خدامی که در عرصه‌های حقوقی صاحب نظر هستند، شورای سرکشیک‌های هشت‌گانه حرم، معاونین کشیک‌ها و تولیت حرم تغییرات در آیین‌نامه را مورد بررسی قرار دهیم.

وی خاطرنشان کرد: خدمت خادم‌یاری از سال ۱۳۶۸ در حرم رضوی آغاز شده بود و از سال ۱۳۷۳ در حرم رسمیت پیدا کرده بود، اما امسال جزئیات آن در آیین‌نامه خدمت ذکر شده است. در آیین‌نامه پنج نوع خدمت داریم. خدمت روضه منوره که مردم آنان را به عنوان خدام می‌شناسند. حفاظ، فراشان، کفش‌داران و دربانان چهار نوع دیگر خدمت در حرم هستند که به دلیل پیشینه تاریخی و موقوفه بودن آنان نمی‌توانستیم آنان را تغییر داده و یا حذف کنیم.

برادران افزود: خدمت خادم‌یاری در آیین‌نامه ۱۴۰۰ به تازگی اضافه شده که ۴۴ نوع خدمت در آن گنجانده شده و خدمات مختلفی را ارائه می‌کند. به این آیین‌نامه نیز خدمات تخصصی اضافه شد. خادم‌یاران می‌توانند بخشی از وقت خود را در حوزه‌ای که در آن تخصص دارند خدمت کنند. به عنوان مثال یک پزشک بخشی از وقت خود را در کفشداری می‌گذارند و بخش دیگری از وقت خود را در دارالشفا و مراکز طبی حرم مطهر خدمت می‌کند.

مدیر عالی حرم مطهر رضوی یادآور شد: تلاش شد این آیین‌نامه به گونه‌ای نوشته شود که ماندگاری آن حفظ شود و اگر تغییراتی در برخی موارد آن صورت بگیرد منوط به دستورالمل‌های الحاقی باشد که شامل نحوه جذب، نحوه ارزیابی، البسه خدام، آیین‌نامه خادم‌یاری، انضباطی، خواهران خدمه، خدمات تخصصی، ساعات خدمت و امر به معروف و نهی از منکر می‌شود.

وی با اشاره به یکی از ویژگی‌های جدید آیین‌نامه خدمت عنوان کرد: در این آیین‌نامه نواب به خادم تغییر ویژگی داده‌اند. برخی از افراد در حرم رضوی نائب خادم محسوب می‌شدند و خدمتی در حرم نداشتند. این افراد بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال در حرم مطهر خدمت می‌کردند که هزار نفر از این افراد ظرف ماه آینده با نظر آیین‌نامه جدید به خدمه تبدیل خواهند شد.

برادران ادامه داد: کشیک‌های آیینی حرم رضوی ۸ روزه هستند و هر ۸ روز کشیک‌ها تغییر می‌کند. با این وجود توفیق خدمت و درک تمام روزهای هفته برای اعضاء خدمه در حرم رضوی وجود دارد. همچنین تحولی در گروه‌های سنی به وجود آمده و خدمت در حرم رضوی به سن ۲۰ سال تقلیل پیدا کرده است. از این پس شاهد خادمانی در حرم رضوی با سن ۲۰ سال خواهیم بود.

مدیر عالی حرم مطهر رضوی گفت: خدمه‌ای که به عنوان پیشکسوت امکان خدمت در برخی پست‌ها را ندارند، جایگاهشان به عنوان خدمه پیشکسوت لحاظ شده است. در مراسم خطبه و سفره حضور خواهند داشت و شئونات آنان مورد توجه قرار گرفته است.

وی اظهار کرد: در این آیین‌نامه شفاف‌سازی در جذب خادمان مورد توجه قرار گرفته است. در آیین‌نامه شفاف شده که شورای جذب مطابق چه مشخصاتی افراد را جذب خواهد کرد. مبحث خدمت خواهران نیز در آیین‌نامه پیش‌بینی شده است. ساعات خدمت و مرخصی خدمه خواهران مورد توجه قرار گرفته است. همچنین کارگروهی تحت عنوان صیانت وجود دارد که اگر تخلف و نارضایتی از یک خدمه گزارش شود در این کارگروه مطرح و بررسی می‌شود. همچنین تاکیدات ویژه‌ای در بحث آموزش صورت گرفته است. از ابتداء سال جاری بیش از ۱۰۰ هزار نفر ساعت دوره آموزشی برگزار کرده‌ایم.

برادران بیان کرد: به زودی آیین‌نامه منشور حقوق زائر توسط تولیت آستان قدس رضوی ابلاغ خواهد شد که به آیین‌نامه نحوه خدمت کمک خواهد کرد. برای آیین‌نامه خدمت دوره‌های آموزشی پیش‌بینی شده که جزئیات آن را به خدام آموزش دهیم. در این آیین‌نامه مراسم آیینی حرم مانند مراسم خطبه‌خوانی شب شهادت امام رضا(ع) و شب عاشورا توجه شده است که با رفع شرایط کرونایی مجددا شاهد حضور تمام خدام در این مراسم‌ آیینی خواهیم بود.

مدیر عالی حرم مطهر رضوی خاطرنشان کرد: علاوه بر این سامانه جامع آمار و خدمات خدام حرم آماده و رونمایی شده است. این سامانه از ۱۵ سال قبل در حرم وجود داشته، اما به لحاظ فنی به‌روزرسانی شده و متناسب با تغییرات آیین‌نامه بارگذاری شده است. این سامانه کار مدیریت خدام که شامل حضور و غیاب خدام، مهمان‌سرا، پارکینگ و سایر مواردی که در حرم باید دنبال شود را نظارت می‌کند.

وی گفت: به غیر از سامانه جامع، اپلیکیشنی به عنوان نسیم رضوان در دسترس خدام قرار گرفته است. هر خادم در این نرم‌افزار یک صفحه شخصی دارد که در آن نوع خدمت، سوابق خدمت، اطلاع‌رسانی‌های روزانه، نکات مهم خدمت و برنامه‌های روزانه حرم به او اطلاع داده می‌شود.

برادران تشریح کرد: در یک نظرسنجی مقایسه‌ای میان شرایط زیارت در روضه منوره با قبل از دوران کرونا، صورت گرفته و مطابق آن زائران اذعان کرده‌اند که در شرایط فعلی ویژگی‌های آسان‌بودن زیارت، برقراری آرامش در زیارت، سرعت زیارت، برقراری نظم در زیارت، راحت‌تر بودن برای ادای نظم، امکان برقراری ارتباط با خدام و تردد برای افراد ناتوان و سالمند برقرار است، زائران همچنین اذعان کرده‌اند که احتمال آسیب‌دیدگی جسمانی، خستگی، گم شدن وسایل و همراهان به مراتب کاهش پیدا کرده است.

مدیر عالی حرم مطهر رضوی در خصوص آمار خادمان حرم رضوی تصریح کرد: در حال حاضر ۶۲ هزار خادم در حرم رضوی داریم که حدود ۸۰۰۰ نفر از آنان خادم کفشدار، فراش و حفاظ هستند و مابقی آنان خادم‌یارانی هستند که در سایر حوزه‌ها فعالیت دارند. خادم‌یاران در ۱۰ سال اول خدمت به مقام خدمت تشرفی و در ۱۰ سال دوم به خدمت افتخاری ارتقا پیدا می‌کنند. از این تعداد ۳۰ درصد خادمان را خواهران تشکیل می‌دهند.

وی افزود: در ابتداء کرونا در شرایطی که بسیاری از مراکز تعطیل شدند کماکان بحث خدمت در حرم ادامه داشت. برخی از موقوفات مانند روضه‌خوانی و قرائت قرآن در بالاسر حضرت باید انجام می‌شد. با توجه به طولانی شدن دوران کرونا خدمات حرم را در رنگ‌بندی‌های کرونایی دسته‌بندی کردیم. در حال حاضر شرایط خوبی در مشهد داریم.

برادران عنوان کرد: با وجود ورود ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار زائر به مشهد در دهه پایانی صفر، حدود ۳۰۰ هزار نفر ظرف ۲۴ ساعت به روضه منوره مشرف شدند. همچنین نماز مغرب و عشا در شب شهادت امام رضا(ع) به ۳۵۰ هزار نفر رسید و یک میلیون و ۱۵۰ هزار نفر به حرم رضوی مشرف شدند، اما کماکان پس از ۲۰ روز، مشهد نسبت به سایر شهرهای کشور شرایط مساعدی دارد که این موضوع نشان می‌دهد می‌توان زیارت و سلامت را در کنار یکدیگر دنبال کرد.