کارگردان انیمیشن افسانه سپهر: بدون هوش مصنوعی و با همراهی ۲۰۰ هنرمند ایرانی قصه را روایت کردیم
کارگردان انیمیشن افسانه سپهر، میگوید: تجربه بازیسازی در خلق جهان و شخصیتهای این انیمیشن نقش مهمی داشته است و توانستیم بدون هوش مصنوعی، با دست ۲۰۰ هنرمند ایرانی؛ قصه را روایت کنیم.
انیمیشن افسانه سپهر یکی از آثار سینمایی ایران است که با الهام از فضای افسانههای کهن ایرانی و خلق شخصیتهایی تازه، تلاش کرده است مخاطبان کودک و خانواده را با خود همراه کند. این اثر که با مشارکت حدود ۲۰۰ نفر و طی نزدیک به دو سال و نیم تولید شده، علاوه بر کسب جوایز متعدد بینالمللی، مسیر عرضه در بازارهای خارجی را نیز تجربه کرده است.
عماد رحمانی، کارگردان این انیمیشن، در گفتوگویی درباره مسیر ورودش از علوم سیاسی به بازیسازی و سینمای انیمیشن، چگونگی شکلگیری داستان افسانه سپهر، مراحل دشوار تولید، استفاده از فناوریهای روز و ظرفیتهای انیمیشن ایران برای حضور در بازار جهانی توضیح داده است. او همچنین از تجربه اکران این اثر در روسیه، میزان فروش در ایران، چالشهای اقتصادی صنعت انیمیشن و پروژه جدید گروه سازنده گفت.

شما تحصیلات دانشگاهیتان در حوزه علوم سیاسی بوده، اما مسیر حرفهایتان به بازیسازی و سپس کارگردانی انیمیشن رسیده است. چه اتفاقی باعث شد وارد سینمای انیمیشن شوید؟
کارشناسی ارشدم را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه تهران گرفتم، اما از همان سالها چیزی که واقعاً دنبالش بودم قصه گفتن بود. بازیسازی برای من راهی بود که بتوانم قصهای را که خودم میخواهم خلق کنم و از سال ۱۳۸۹ تا امروز در بیش از ۲۰ بازی همین مسیر را رفتهام. علوم سیاسی هم بیاثر نبود؛ به نظرم نگاه کردن به تعارض، قدرت و انگیزه آدمها که کار هر روز آن رشته است، در قصهنویسی هم به کار میآید.
ورود به انیمیشن اما تصمیم تنهای من نبود. با آقای مهدی جعفری جوزانی از سالها قبل در پروژههای بازی همکاری داشتیم و وقتی ایشان گفت بیا وارد انیمیشن شویم، اولش فکر کردم شوخی میکند. کمی که فکر کردم دیدم پیشنهاد جذابی است، چون ما در بازی هم جهان میساختیم، شخصیت طراحی میکردیم و سینماتیک تولید میکردیم. اولین تجربه ما «شمشیر و اندوه» بود که آن را با همان موتوری ساختیم که در بازیها استفاده میشود و «افسانه سپهر» قدم بعدی همین مسیر است.
تأثیر بازیسازی در «افسانه سپهر» مستقیم است. در این فیلم چهار سرزمین را به تصویر کشیدهایم و من ناخودآگاه به هرکدام مثل یک مرحله بازی نگاه میکردم؛ اینکه قانون آن سرزمین چیست، رنگ و نورش چه فرقی دارد و قهرمان آنجا با چه چیزی روبهرو میشود. الگوی دو شخصیت اصلی هم که در بازیهایمان داشتیم اینجا به سپهر و بابو رسید. بخشی از تیم، از جمله کارگردان هنری ما، هم از صنعت بازی آمدهاند و طبیعتاً آن نگاه با ما به انیمیشن آمده است. فقط یک تفاوت مهم هست؛ در بازی مخاطب خودش قصه را جلو میبرد، اما در سینما باید کاری کنیم که بدون دسته بازی هم تا آخر کنار قهرمان بماند.

«افسانه سپهر» از افسانهها و داستانهای کهن ایرانی الهام گرفته، اما اقتباس مستقیم از یک اسطوره مشخص نیست. ایده اولیه این جهان چگونه شکل گرفت؟ چرا تصمیم گرفتید بهجای بازسازی مستقیم اسطورههای شناختهشده، جهان و شخصیتهای تازهای خلق کنید؟ انتخاب یوزپلنگ ایرانی بهعنوان یکی از شخصیتهای محوری چه فلسفهای داشت؟
«افسانه سپهر» بازسازی یک اسطوره مشخص نیست، بلکه قصه تازهای است که در حالوهوای افسانههای کهن ایرانی اتفاق میافتد. بعد از «شمشیر و اندوه» که فضایی تاریخی و جدی داشت، میخواستیم این بار برای کودک و خانواده کار کنیم؛ اثری فانتزی، شاد و موزیکال. فیلمنامه را من و آقای جعفری با هم نوشتیم و از اول دنبال قصهای ایرانی بودیم، اما ترجیح دادیم سراغ رستم و ضحاک و داستانهایی که بارها روایت شدهاند نرویم.
دلیلش کماهمیت دانستن آن میراث نیست. به نظرم آن قصهها آنقدر بزرگاند که مخاطب از قبل میداند آخرشان چه میشود و قهرمانهایشان هم برای بچه امروز کمی دور از دسترساند. ما میخواستیم بچهها با قهرمانی روبهرو شوند که همقد خودشان است؛ پسربچهای که میترسد، شیطنت میکند و در مسیر نجات پدر و مادرش کمکم مسئولیت یاد میگیرد. اسمها، سرزمینها و حالوهوای قصه ایرانی است، اما ماجرا مال خود سپهر است. جهان تازه یک مزیت دیگر هم دارد؛ وقتی شخصیت و سرزمین را خودمان خلق میکنیم، دستمان برای ادامه دادن آن جهان باز است.
بابو، یوزپلنگ قصه، برای ما دو نقش دارد. در روایت، بار کمدی فیلم روی دوش اوست و فضایی دوستداشتنی برای بچهها میسازد. در معنا، یوز ایرانی نماد چیزی است که فقط در این سرزمین داریم و اگر مراقبش نباشیم از دست میرود. دوستی یک بچه با چنین همراهی، مفاهیمی مثل محبت، ایثار و مراقبت را بدون نصیحت مستقیم منتقل میکند و برای ما مهم بود که حرف فیلم از دل رابطه سپهر و بابو بیرون بیاید، نه از دیالوگ.
در گزارشهای منتشرشده از یکسو به ۲۰ ماه زمان ساخت و از سوی دیگر به دو سال و نیم پیشتولید اشاره شده است. اگر بخواهید مراحل تولید «افسانه سپهر» را از اولین ایده تا نسخه نهایی تشریح کنید، دقیقاً چه مراحلی طی شد؟ فیلمنامه، طراحی کانسپت، استوریبورد، مدلسازی، ریگینگ، انیمیت، نورپردازی، رندر، تدوین و صداگذاری هرکدام چه مدت زمان بردند؟ کدام مرحله بیشترین چالش را برای شما ایجاد کرد؟
این دو عدد در واقع یک مسیر را از دو زاویه میگویند. پیشتولید «افسانه سپهر» حدود دو سال و نیم پیش از پایان کار شروع شد و نزدیک به ۲۰ ماه از این مدت، تولید به معنای دقیق کلمه بود. در ماههای اول روی فیلمنامه کار کردیم و همزمان طراحی شخصیتها و کانسپت سرزمینها جلو رفت. برای ما مهم بود که بیشتر تصمیمهای قصه در همین مرحله و روی استوریبورد گرفته شود، چون در انیمیشن هر تغییری که دیر اتفاق بیفتد هزینهاش چند برابر است. به همین دلیل نسخه نهایی نسبت به فیلمنامه اولیه تغییر بزرگی نداشت.
بعد از آن مدلسازی و ریگ شخصیتها و محیطها، انیمیت، شبیهسازی مو و پارچه، جلوههای ویژه، نورپردازی و رندر انجام شد و در پایان تدوین، موسیقی، صداگذاری و دوبله. این مراحل دقیقاً پشت سر هم نیستند و با هم همپوشانی دارند؛ وقتی یک سکانس در رندر است، سکانس دیگر هنوز در انیمیت است. مدت هر مرحله را هم استانداردهایی تعیین میکند که در تیم تعریف کردهایم. به طور مثال انیمیت نزدیک به شش تا هفت ماه و رندر سه تا چهار ماه زمان برد.
سختترین بخش برای ما نیمه دوم فیلم بود؛ جایی که سپهر در سرزمینهای مختلف با غولها روبهرو میشود و آب، آتش و خاک باید شبیهسازی شوند. چالش دیگر خودِ تغییر فضا بود، چون تیم ما از یک اثر واقعگرا و جدی آمده بود و رسیدن به زبان تصویری فانتزی که برای کودک جذاب باشد زمان برد.
کار با نمایش در جشنواره هم تمام نشد. بعد از فجر و با توجه به بازخوردها، فیلم را از ۸۷ دقیقه به ۸۰ دقیقه و ۴۳ ثانیه رساندیم تا بچهها در سالن خسته نشوند. با تصمیم تهیهکننده در دوبله هم بازنگری شد، هرچند از کار تیم قبلی هم راضی بودیم. از نظر من نسخه نهایی «افسانه سپهر» همان است که روی پرده رفت.
در ساخت این فیلم حدود ۲۰۰ نفر مشارکت داشتهاند. مدیریت چنین تیم بزرگی در یک پروژه بلندمدت، بهخصوص در شرایط اقتصادی و فنی صنعت انیمیشن ایران، چگونه انجام میشود؟ چگونه کیفیت بصری و یکدستی شخصیتها و جهان فیلم را در تمام مراحل حفظ کردید؟ آیا بخشی از تولید به تیمهای خارج از ایران سپرده شد؟
حدود ۲۰۰ نفر در مراحل مختلف این فیلم کار کردند و طبیعتاً هیچکس نمیتواند چنین تیمی را تنها مدیریت کند. کارگردانی «افسانه سپهر» مشترک بود و من و مهرداد محرابی کنار مدیر تولید، کارگردان هنری و سرپرستهای هر بخش کار میکردیم. تجربه بازیسازی اینجا خیلی به کمک ما آمد، چون در بازی هم با خط تولید، تحویل مرحلهای و بازبینی مداوم سروکار داریم.
برای یکدستی تصویر سه کار انجام دادیم. نخست اینکه کانسپتها را پیش از شروع تولید تا جای ممکن کامل کردیم تا همه تیم یک تصویر مشترک از جهان فیلم داشته باشند. دوم اینکه تصمیم نهایی درباره ظاهر شخصیتها و سرزمینها یک مرجع داشت و آن کارگردان هنری بود. سوم اینکه رندرها بارها بازبینی میشد و گاهی کار به بررسی پیکسلبهپیکسل تصویر میرسید.
بخش سختتر، نگه داشتن آدمها در یک پروژه بلندمدت است. شرایط اقتصادی و مهاجرت نیروی متخصص واقعیتی است که هر استودیوی ایرانی با آن روبهروست، اما به نظرم وقتی تیم ببیند کار پشت سر هم ادامه دارد و هر پروژه از قبلی بهتر میشود، میماند. ما بعد از «شمشیر و اندوه» هسته اصلی تیم را حفظ کردیم، نفرات را بیشتر کردیم و تجربه آن فیلم مستقیم به «افسانه سپهر» منتقل شد.
تولید «افسانه سپهر» را تیم RSK انجام داد و همه مراحل ساخت فیلم در ایران بود. آنچه بیرون از ایران انجام شد به مرحله عرضه مربوط است، مثل دوبله روسی که در روسیه و با همکاری پخشکننده روس آماده شد.
کارگردان انیمیشن افسانه سپهر: بدون هوش مصنوعی و با همراهی ۲۰۰ هنرمند ایرانی قصه را روایت کردیم
-
- کد خبر: ۴۶۰۸۲۲
- ۳۰ آبان ۱۴۰۵ - ۰۸:۵۳
انیمیشن افسانه سپهر یکی از آثار سینمایی ایران است که با الهام از فضای افسانههای کهن ایرانی و خلق شخصیتهایی تازه، تلاش کرده است مخاطبان کودک و خانواده را با خود همراه کند. این اثر که با مشارکت حدود ۲۰۰ نفر و طی نزدیک به دو سال و نیم تولید شده، علاوه بر کسب جوایز متعدد بینالمللی، مسیر عرضه در بازارهای خارجی را نیز تجربه کرده است.
عماد رحمانی، کارگردان این انیمیشن، در گفتوگو با شهرآرانیوز درباره مسیر ورودش از علوم سیاسی به بازیسازی و سینمای انیمیشن، چگونگی شکلگیری داستان افسانه سپهر، مراحل دشوار تولید، استفاده از فناوریهای روز و ظرفیتهای انیمیشن ایران برای حضور در بازار جهانی توضیح داده است. او همچنین از تجربه اکران این اثر در روسیه، میزان فروش در ایران، چالشهای اقتصادی صنعت انیمیشن و پروژه جدید گروه سازنده گفت.
شما تحصیلات دانشگاهیتان در حوزه علوم سیاسی بوده، اما مسیر حرفهایتان به بازیسازی و سپس کارگردانی انیمیشن رسیده است. چه اتفاقی باعث شد وارد سینمای انیمیشن شوید؟
کارشناسی ارشدم را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه تهران گرفتم، اما از همان سالها چیزی که واقعاً دنبالش بودم قصه گفتن بود. بازیسازی برای من راهی بود که بتوانم قصهای را که خودم میخواهم خلق کنم و از سال ۱۳۸۹ تا امروز در بیش از ۲۰ بازی همین مسیر را رفتهام. علوم سیاسی هم بیاثر نبود؛ به نظرم نگاه کردن به تعارض، قدرت و انگیزه آدمها که کار هر روز آن رشته است، در قصهنویسی هم به کار میآید.
ورود به انیمیشن اما تصمیم تنهای من نبود. با آقای مهدی جعفری جوزانی از سالها قبل در پروژههای بازی همکاری داشتیم و وقتی ایشان گفت بیا وارد انیمیشن شویم، اولش فکر کردم شوخی میکند. کمی که فکر کردم دیدم پیشنهاد جذابی است، چون ما در بازی هم جهان میساختیم، شخصیت طراحی میکردیم و سینماتیک تولید میکردیم. اولین تجربه ما «شمشیر و اندوه» بود که آن را با همان موتوری ساختیم که در بازیها استفاده میشود و «افسانه سپهر» قدم بعدی همین مسیر است.
تأثیر بازیسازی در «افسانه سپهر» مستقیم است. در این فیلم چهار سرزمین را به تصویر کشیدهایم و من ناخودآگاه به هرکدام مثل یک مرحله بازی نگاه میکردم؛ اینکه قانون آن سرزمین چیست، رنگ و نورش چه فرقی دارد و قهرمان آنجا با چه چیزی روبهرو میشود. الگوی دو شخصیت اصلی هم که در بازیهایمان داشتیم اینجا به سپهر و بابو رسید. بخشی از تیم، از جمله کارگردان هنری ما، هم از صنعت بازی آمدهاند و طبیعتاً آن نگاه با ما به انیمیشن آمده است. فقط یک تفاوت مهم هست؛ در بازی مخاطب خودش قصه را جلو میبرد، اما در سینما باید کاری کنیم که بدون دسته بازی هم تا آخر کنار قهرمان بماند.

«افسانه سپهر» از افسانهها و داستانهای کهن ایرانی الهام گرفته، اما اقتباس مستقیم از یک اسطوره مشخص نیست. ایده اولیه این جهان چگونه شکل گرفت؟ چرا تصمیم گرفتید بهجای بازسازی مستقیم اسطورههای شناختهشده، جهان و شخصیتهای تازهای خلق کنید؟ انتخاب یوزپلنگ ایرانی بهعنوان یکی از شخصیتهای محوری چه فلسفهای داشت؟
«افسانه سپهر» بازسازی یک اسطوره مشخص نیست، بلکه قصه تازهای است که در حالوهوای افسانههای کهن ایرانی اتفاق میافتد. بعد از «شمشیر و اندوه» که فضایی تاریخی و جدی داشت، میخواستیم این بار برای کودک و خانواده کار کنیم؛ اثری فانتزی، شاد و موزیکال. فیلمنامه را من و آقای جعفری با هم نوشتیم و از اول دنبال قصهای ایرانی بودیم، اما ترجیح دادیم سراغ رستم و ضحاک و داستانهایی که بارها روایت شدهاند نرویم.
دلیلش کماهمیت دانستن آن میراث نیست. به نظرم آن قصهها آنقدر بزرگاند که مخاطب از قبل میداند آخرشان چه میشود و قهرمانهایشان هم برای بچه امروز کمی دور از دسترساند. ما میخواستیم بچهها با قهرمانی روبهرو شوند که همقد خودشان است؛ پسربچهای که میترسد، شیطنت میکند و در مسیر نجات پدر و مادرش کمکم مسئولیت یاد میگیرد. اسمها، سرزمینها و حالوهوای قصه ایرانی است، اما ماجرا مال خود سپهر است. جهان تازه یک مزیت دیگر هم دارد؛ وقتی شخصیت و سرزمین را خودمان خلق میکنیم، دستمان برای ادامه دادن آن جهان باز است.
بابو، یوزپلنگ قصه، برای ما دو نقش دارد. در روایت، بار کمدی فیلم روی دوش اوست و فضایی دوستداشتنی برای بچهها میسازد. در معنا، یوز ایرانی نماد چیزی است که فقط در این سرزمین داریم و اگر مراقبش نباشیم از دست میرود. دوستی یک بچه با چنین همراهی، مفاهیمی مثل محبت، ایثار و مراقبت را بدون نصیحت مستقیم منتقل میکند و برای ما مهم بود که حرف فیلم از دل رابطه سپهر و بابو بیرون بیاید، نه از دیالوگ.
در گزارشهای منتشرشده از یکسو به ۲۰ ماه زمان ساخت و از سوی دیگر به دو سال و نیم پیشتولید اشاره شده است. اگر بخواهید مراحل تولید «افسانه سپهر» را از اولین ایده تا نسخه نهایی تشریح کنید، دقیقاً چه مراحلی طی شد؟ فیلمنامه، طراحی کانسپت، استوریبورد، مدلسازی، ریگینگ، انیمیت، نورپردازی، رندر، تدوین و صداگذاری هرکدام چه مدت زمان بردند؟ کدام مرحله بیشترین چالش را برای شما ایجاد کرد؟
این دو عدد در واقع یک مسیر را از دو زاویه میگویند. پیشتولید «افسانه سپهر» حدود دو سال و نیم پیش از پایان کار شروع شد و نزدیک به ۲۰ ماه از این مدت، تولید به معنای دقیق کلمه بود. در ماههای اول روی فیلمنامه کار کردیم و همزمان طراحی شخصیتها و کانسپت سرزمینها جلو رفت. برای ما مهم بود که بیشتر تصمیمهای قصه در همین مرحله و روی استوریبورد گرفته شود، چون در انیمیشن هر تغییری که دیر اتفاق بیفتد هزینهاش چند برابر است. به همین دلیل نسخه نهایی نسبت به فیلمنامه اولیه تغییر بزرگی نداشت.
بعد از آن مدلسازی و ریگ شخصیتها و محیطها، انیمیت، شبیهسازی مو و پارچه، جلوههای ویژه، نورپردازی و رندر انجام شد و در پایان تدوین، موسیقی، صداگذاری و دوبله. این مراحل دقیقاً پشت سر هم نیستند و با هم همپوشانی دارند؛ وقتی یک سکانس در رندر است، سکانس دیگر هنوز در انیمیت است. مدت هر مرحله را هم استانداردهایی تعیین میکند که در تیم تعریف کردهایم. به طور مثال انیمیت نزدیک به شش تا هفت ماه و رندر سه تا چهار ماه زمان برد.
سختترین بخش برای ما نیمه دوم فیلم بود؛ جایی که سپهر در سرزمینهای مختلف با غولها روبهرو میشود و آب، آتش و خاک باید شبیهسازی شوند. چالش دیگر خودِ تغییر فضا بود، چون تیم ما از یک اثر واقعگرا و جدی آمده بود و رسیدن به زبان تصویری فانتزی که برای کودک جذاب باشد زمان برد.
کار با نمایش در جشنواره هم تمام نشد. بعد از فجر و با توجه به بازخوردها، فیلم را از ۸۷ دقیقه به ۸۰ دقیقه و ۴۳ ثانیه رساندیم تا بچهها در سالن خسته نشوند. با تصمیم تهیهکننده در دوبله هم بازنگری شد، هرچند از کار تیم قبلی هم راضی بودیم. از نظر من نسخه نهایی «افسانه سپهر» همان است که روی پرده رفت.
در ساخت این فیلم حدود ۲۰۰ نفر مشارکت داشتهاند. مدیریت چنین تیم بزرگی در یک پروژه بلندمدت، بهخصوص در شرایط اقتصادی و فنی صنعت انیمیشن ایران، چگونه انجام میشود؟ چگونه کیفیت بصری و یکدستی شخصیتها و جهان فیلم را در تمام مراحل حفظ کردید؟ آیا بخشی از تولید به تیمهای خارج از ایران سپرده شد؟
حدود ۲۰۰ نفر در مراحل مختلف این فیلم کار کردند و طبیعتاً هیچکس نمیتواند چنین تیمی را تنها مدیریت کند. کارگردانی «افسانه سپهر» مشترک بود و من و مهرداد محرابی کنار مدیر تولید، کارگردان هنری و سرپرستهای هر بخش کار میکردیم. تجربه بازیسازی اینجا خیلی به کمک ما آمد، چون در بازی هم با خط تولید، تحویل مرحلهای و بازبینی مداوم سروکار داریم.
برای یکدستی تصویر سه کار انجام دادیم. نخست اینکه کانسپتها را پیش از شروع تولید تا جای ممکن کامل کردیم تا همه تیم یک تصویر مشترک از جهان فیلم داشته باشند. دوم اینکه تصمیم نهایی درباره ظاهر شخصیتها و سرزمینها یک مرجع داشت و آن کارگردان هنری بود. سوم اینکه رندرها بارها بازبینی میشد و گاهی کار به بررسی پیکسلبهپیکسل تصویر میرسید.
بخش سختتر، نگه داشتن آدمها در یک پروژه بلندمدت است. شرایط اقتصادی و مهاجرت نیروی متخصص واقعیتی است که هر استودیوی ایرانی با آن روبهروست، اما به نظرم وقتی تیم ببیند کار پشت سر هم ادامه دارد و هر پروژه از قبلی بهتر میشود، میماند. ما بعد از «شمشیر و اندوه» هسته اصلی تیم را حفظ کردیم، نفرات را بیشتر کردیم و تجربه آن فیلم مستقیم به «افسانه سپهر» منتقل شد.
تولید «افسانه سپهر» را تیم RSK انجام داد و همه مراحل ساخت فیلم در ایران بود. آنچه بیرون از ایران انجام شد به مرحله عرضه مربوط است، مثل دوبله روسی که در روسیه و با همکاری پخشکننده روس آماده شد.

در اطلاعات فنی پروژه با مجموعهای از تخصصهای سهبعدی، شبیهسازی، جلوههای ویژه و رندر مواجه هستیم. از چه نرمافزارها و فناوریهایی استفاده کردید؟ آیا در تولید از هوش مصنوعی استفاده شد؟ بهعنوان کارگردان، مهمترین فاصله فنی و کیفی انیمیشن ایران با استودیوهای مطرح جهانی را در کدام بخش میبینید؟
در «افسانه سپهر» از هوش مصنوعی استفاده نکردیم و همهچیز، از طراحی تا انیمیت و رندر، کار دست هنرمندان تیم است. این را از سر مخالفت نمیگویم. به نظرم هوش مصنوعی هم مثل موتور بازی که از «شمشیر و اندوه» وارد کار ما شد یک ابزار است و ابزار وقتی ارزش دارد که در خدمت روایت باشد.
از نظر ابزار، با نرمافزارهای معمول این صنعت کار کردیم؛ از فتوشاپ برای طراحی تا مایا و تریدیمکس برای کار سهبعدی، و رندر را هم با موتور آنریل و سیستم رندر Path Tracer آن انجام دادیم. از نظر فنی اما «افسانه سپهر» برای ما پروژه سنگینتری بود. فضای فانتزی یعنی شخصیتهای بیشتر با مو و لباس، و عناصری مثل آب، آتش و خاک که باید شبیهسازی شوند، چون اجرای دستی رفتار طبیعی آنها را درنمیآورد. همه اینها در آخر به رندر میرسد که سنگینترین بار پردازشی کار است.
فاصله ما با استودیوهای مطرح دنیا را میتوان در سه بخش دید. نخست زمان است؛ آنها برای یک فیلم چند سال وقت میگذارند و بخش بزرگی از این زمان صرف پرورش قصه و آزمونوخطا میشود، در حالی که ما کل مسیر را در حدود دو سال و نیم رفتیم. دوم زیرساخت است؛ توان رندر و شبیهسازی به سختافزار وابسته است و تأمین آن در شرایط ما گران و سخت است. سوم ابزار اختصاصی است؛ استودیوهای بزرگ برای نیاز خودشان نرمافزار مینویسند و ما هنوز بیشتر مصرفکننده ابزاریم.
اما در یک بخش فاصله کمتر از آن است که تصور میشود و آن نیروی انسانی است. هنرمند ایرانی اگر زمان و ابزار داشته باشد، کار قابل عرضه در دنیا تحویل میدهد و جایزههای این فیلم را هم من بیشتر تأیید همین موضوع میدانم.
«افسانه سپهر» جایزه طلایی رمی هیوستون و جایزه اصلی جشنواره تانزانایت را دریافت کرده و در گزارشها از افتخارات آن در ژاپن و ترکیه نیز یاد شده است. این جوایز دقیقاً در چه بخشهایی و با چه معیارهایی به فیلم تعلق گرفتند؟ آیا این موفقیتها به قراردادهای پخش، جذب سرمایهگذار یا ارتباط با استودیوهای خارجی منجر شدهاند؟ مهمتر اینکه چقدر از این موفقیت جشنوارهای به فروش واقعی و بازگشت سرمایه تبدیل شده است؟
هر دو جایزهای که نام بردید در بخش فیلم بلند انیمیشن و برای کلیت اثر بوده، نه برای یک بخش فنی خاص. جایزه طلایی رمی را در بخش انیمیشن پنجاهوهشتمین دوره «ورلدفست هیوستون» گرفتیم که اردیبهشت ۱۴۰۴ برگزار شد. جایزه اصلی بخش انیمیشنهای بلند چهارمین جشنواره «تانزانایت» هم آذر همان سال به فیلم رسید؛ در رقابتی که آثاری از چین، آمریکا، روسیه، فرانسه و آلمان در آن حضور داشتند. پیش از اینها «افسانه سپهر» در اولین حضور جهانیاش بهترین فیلم انیمیشن جشنواره کایا در ترکیه شد و عنوان بهترین انیمیشن را از جشنواره نیویورک و جشنواره ساگای ژاپن هم گرفت. فیلم تا امروز بیش از ۱۲ جایزه بینالمللی دارد و همین آبانماه هم در جشنواره بینالمللی فیلم مقاومت بهترین انیمیشن بلند شد. درباره جزئیات معیار داوری، خود جشنوارهها باید توضیح بدهند و ترجیح میدهم از طرف داوران حرف نزنم.
جایزه بهتنهایی بلیت نمیفروشد، اما در را باز میکند. وقتی با پخشکننده خارجی صحبت میکنیم، این جوایز باعث میشود فیلم را جدیتر ببیند. در همین مسیر قرارداد پخش در روسیه بسته شد و اکران فیلم شهریور امسال با ۸۹ سینما شروع شد؛ قرار است به شهرهای دیگر روسیه و کشورهای حوزه قفقاز هم برسد. برای اروپا و آمریکا هم آقای پاول جی. اندروز بهعنوان تهیهکننده همکار کنار ما قرار گرفته و این مسیر را دنبال میکند.
در ایران، فیلم در گیشه بیش از ۱۷ میلیارد تومان فروخت؛ آن هم در اکرانی که با سالنهای کم و فصل امتحانات شروع شد. از فروردین ۱۴۰۵ هم تصمیم گرفته شد عواید اکران صرف آبادانی میناب شود و برای ما این فیلم فقط حساب گیشه نبود. درباره بازگشت سرمایه باید صادق باشم؛ چرخه عرضه فیلم هنوز تمام نشده، نمایش خانگی تازه شروع شده و اکران خارجی ادامه دارد. بنابراین عدد نهایی را تهیهکننده بعد از بسته شدن این چرخه میتواند اعلام کند. چیزی که امروز میتوانم بگویم این است که درآمد یک انیمیشن ایرانی میتواند فقط به گیشه داخل وابسته نباشد و به نظرم این مهمترین نتیجه این مسیر است.
اکنون فیلم با نسخه فارسی و دوبله ترکی در شبکه نمایش خانگی عرضه شده و در روسیه و کشورهای حوزه قفقاز نیز مسیر پخش بینالمللی را دنبال میکند. آیا نسخههای خارجی صرفاً ترجمه و دوبله شدهاند یا در روایت، موسیقی، دیالوگها و بعضی عناصر فرهنگی نیز تغییراتی صورت گرفته است؟ بازخورد مخاطبان خارجی چه تفاوتی با مخاطبان ایرانی داشته است؟
قصه و تصویر در همه نسخهها همان است؛ آنچه تغییر میکند زبان است و در یک فیلم موزیکال، زبان یعنی دیالوگ و ترانه با هم. ما از اول تلاش کردیم «افسانه سپهر» را طوری بنویسیم که برای فهمیدنش لازم نباشد مخاطب ایرانی باشد؛ پسربچهای که میخواهد خانوادهاش را نجات بدهد و دوستی که کنارش میماند، در هر زبانی فهمیده میشود. اما زبان در انیمیشن کودک فقط ترجمه نیست. در نسخه فارسی برای سرزمینهای مختلف فیلم از لهجهها و گویشهای ایرانی استفاده کردهایم و بخشی از شوخیها هم به زبان گره خورده است. طبیعتاً اینها در زبان دیگر معادل خودشان را میخواهند و دوبلور باید شوخی را دوباره در زبان خودش بسازد.
ترانهها هم در نسخههای خارجی دوباره اجرا شدند. بخشی را خوانندههای خارجی خواندند و بخشی را خوانندههایی در داخل کشور به زبان انگلیسی اجرا کردند. این برای ما یک دستاورد بود، چون توانستیم ترانه انگلیسی را در ایران با کیفیتی ضبط کنیم که در بازار جهانی قابل عرضه باشد. دوبله روسی را همکاران ما در شرکت پخشکننده روس آماده کردند، نسخه ترکی الان کنار نسخه فارسی در نمایش خانگی در دسترس است و نسخه انگلیسی هم در تانزانیا نمایش ویژه داشت.
این را هم بگویم که نسخه فارسی خودش یک بار بازنگری شد. بعد از جشنواره فجر فیلم را کوتاهتر کردیم و در دوبله از صداهای آشناتر و شوخیهای بیشتری استفاده شد. یعنی اولین مخاطبی که فیلم را برایش دوباره تنظیم کردیم، بچههای ایرانی بودند.
درباره بازخوردها هنوز زود است که مقایسه دقیقی بکنم، چون اکران روسیه ادامه دارد. در ایران، بهترین تجربه من جشن افتتاحیه با حضور ۵۰۰ کودک بود و بعد هم سر زدن به سالنها؛ دیدن شور و اشتیاق بچهها برای من بهترین بازخورد بود. از طرف روسی، چیزی که بیشتر شنیدیم تأکید بر خانوادگی بودن فیلم و پیام دوستی آن بود. به نظرم مخاطب ایرانی اول با صداها و شوخیها ارتباط میگیرد و مخاطب خارجی اول با ماجرا و رابطه سپهر و بابو، اما هر دو در نهایت به خودِ قصه میرسند.
شما از بازیسازی به تولید انیمیشن سینمایی رسیدهاید و حالا تجربه چند پروژه بلند را پشت سر گذاشتهاید. اگر امروز بخواهید یک استودیوی ایرانی را از صفر راهاندازی کنید، مهمترین سرمایهگذاری را روی نیروی انسانی، فناوری، فیلمنامه یا بازاریابی بینالمللی انجام میدهید؟ به نظر شما چه چیزی مانع تبدیلشدن انیمیشن ایران به یک صنعت صادراتی پایدار شده است و پروژه بعدی شما قرار است چه تفاوتی با «افسانه سپهر» داشته باشد؟
اگر مجبور باشم فقط یکی را انتخاب کنم، نیروی انسانی. فناوری هر دو سه سال عوض میشود؛ دیروز موتور بازی بود و امروز هوش مصنوعی. اما تیمی که چند فیلم را کنار هم ساخته و زبان هم را میفهمد، چیزی نیست که بشود خرید. فیلمنامه را هم جدا از این نمیبینم، چون قصه خوب را همین آدمها مینویسند و میسازند و معتقدم هیچ تکنیکی قصه ضعیف را نجات نمیدهد. بازاریابی بینالمللی هم باید از روز اول کنار فیلمنامه بنشیند، نه بعد از تمام شدن فیلم؛ اینکه اثر برای چه بازاری است، به چند زبان دوبله میشود و چه محصولی کنارش میآید.
درباره مانع صادرات، به نظرم مشکل اصلی استعداد یا حتی کیفیت نیست، پیوستگی است. بازار داخل بهتنهایی هزینه یک انیمیشن سینمایی را بهسختی برمیگرداند، سرمایهگذار خصوصی کم وارد میشود و نتیجه این است که تیمها پروژهبهپروژه زندگی میکنند و بعد از هر فیلم بخشی از نیروها را از دست میدهند. تحریم هم فروش و حضور در بازارهای جهانی را سختتر میکند. سخت است، اما شدنی است. یک انیمیشن ایرانی در ۸۹ سینمای روسیه اکران شد و پیش از ما هم «پسر دلفینی» این مسیر را رفته بود. هر اثری که این راه را برود، کار نفر بعدی را آسانتر میکند.
ما تلاش کردهایم هر سال یک کار متفاوت ارائه کنیم. «شمشیر و اندوه» جدیتر و تاریخی بود، «افسانه سپهر» به کودک و خانواده نزدیکتر شد و «نگهبانان خورشید» بیشتر به جهانسازی و فانتزی رفت. کار بعدی ما «بچههای جنگ» است که تلاش میکنیم آن را به جشنواره فجر امسال برسانیم؛ اثری در ژانر ورزشی و اکشن ماجراجویی که داستانش در تهران میگذرد. یعنی این بار از سرزمینهای افسانهای «افسانه سپهر» به تهران میآییم. به نظرم اثر جذاب و دوستداشتنیای شده و ادامهای است بر «نگهبانان خورشید». از «افسانه سپهر» هم دو چیز یاد گرفتیم که با خودمان به این فیلم میبریم؛ اینکه مخاطب کودک را باید از همان فیلمنامه جدی گرفت و اینکه به نسخه بینالمللی باید از همان شروع تولید فکر کرد.
ارسال نظر