افتتاح بزرگترین ایستگاه راه آهن کشور

به گزارش سایت مشهد فوری ، ساعت یک بعدازظهر ۵۱ سال پیش(چهارم آبان ۱۳۴۵) اولین قطار مشهد -تهران که حامل مدیرکل راه‌آهن و مهندسان راه‌آهن ایستگاه تازه‌ی راه‌آهن مشهد را ترک کرد تا بهره‌برداری از آن رسمی شود. نیم‌ساعتی قبل‌تر استاندار و نایب التولیه آستانقدس رضوی ، نادر باتمانقلیچ، نوار سه‌رنگ را بریده بود. قطار اما دو سالی پیش‌تر به مشهد رسیده بود و افتتاح رسمی آن ۱۲ اردیبهشت ۳۶ انجام شده بود. نخستین قطار از مشهد ساعت ۸/۵۰ دقیقه‌ی بعدازظهر همان روز با ۴۰۰ مسافر راه افتاد و ساعت ۵/۴۵ دقیقه‌ی بعدازظهر روز بعد به تهران رسید. این قطارها بلیت‌هایی در سه درجه داشتند که گران‌ترین ‌آنها ۷۹۰ ریال بود هر چند مسافران اولین قطار رایگان سوار شدند.

دو سال بعد، کار ساخت ایستگاه اصلی‌ راه‌آهن در زمینی به مساحت ۱۲۰۰۰ مترمربع به حیدر غیایی (۱۳۰۱-۱۳۶۴) سپرده شد و او با همکاری فرناند پویون، معمار فرانسوی، آن را انجام داد تا یکی از شاخص‌ترین بناهای مشهد شکل بگیرد. غلامرضا کباری (۱۲۹۶-۱۳۹۴) یکی از نخستین دانش‌آموختگان دانشگاه تهران هم بر کار ساخت نظارت می‌کرد. پیمانکار هم شرکت ماه‌ساز بود که بعدها چندین کار دیگر از جمله موزه‌ی تازه‌ی آستان قدس رضوی، کار داریوش بوربور، را اجرا کرد.

ایستگاه پلانی‌ کشیده دارد با دو ردیف ستون بتونی بیضی‌شکل در دو محور بیرونی (شهر) و داخلی (جایگاه). مقطع ستون‌ها از بالا به پایین کوچک‌تر می‌شود و سقف مواج بر روی آن سوار شده است. دو ستون جانبی عریض هم در داخل فضا قرار دارد. دست‌آورد این سازه فضای گشوده و یک‌پارچه‌ی داخلی است که با نوع بازشوها، چگونگی ورود نور با داخل، توالی ستون‌ها و تضاد صلبیت بتون و شیشه بر شکوه و حس آرامش فضا افزوده است.

حیدرقلی غیایی شاملو، زاده‌ی ۳۰ مهر ۱۳۰۱، سی و هشتمین دانش‌آموخته‌ی معماری دانشگاه تهران است که بعدها در دانشگاه بوزار پاریس هم ادامه تحصیل داد. به جز ایستگاه راه‌آهن مشهد و تبریز، او ساختمان های دیگری هم طراحی کرده است که مهم‌ترین آنها مجلس سنا (شورای اسلامی قدیم/ خبرگان کنونی)، هتل هیلتون ( استقلال )، سینما مولن‌روژ و سینما رادیوسیتی است.
حیدر غیایی پس از انقلاب از ایران خارج شد؛ ابتدا در پاریس و بعد در سان‌فرانسیسکو دفتر معماری‌اش را تاسیس کرد که هم‌اکنون با هدایت فرزندش دایر است. غیایی در ۱۵ شهریور ۱۳۶۴ درگذشت.

یکی از کارهای او که کمتر درباره‌اش گفته شده است؛ طرح اجرانشده‌ی او برای بیمارستان ۵۰۰ و بعدها ۸۰۰ تخت‌خوابی مشهد است که به سفارش آستان قدس و استانداری خراسان و میان سال‌های ۱۳۴۸ و ۱۳۵۲ پی‌گیری می‌شده است. بر اساس آن طرح که به نوعی توسعه‌ی بیمارستان شاه‌رضا به شمار می‌رفته است؛ مشهد دارای یکی از بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین بیمارستان‌های آن زمان می‌شده است که کلیه‌ی مبانی طراحی، برنامه‌فیزیکی و توزیع عملکردها و تخصص‌ها با مشورت مشاوری فرانسوی نهایی شده بود و قطعیت آن به تایید مقام‌های وقت رسیده بوده است. علت اجرانشدن چندان معلوم نیست هر چند مکاتبه‌ای از حیدر غیایی وجود دارد که گویا حق‌الزحمه‌ی مشاوره‌اش را بخشیده است. از این کار ماکت بزرگی نیز ساخته شده بود.
با تشکر از کانون هم‌اندیشی معماری مشهد

22