نگاهی به تبعات انتقال سفارت آمریکا به بیت‌المقدس

به گزارش مشهد فوری ، اورشلیم (بیت‌المقدس) با آن کلیساها، مساجد و معابد تاریخی‌اش دیگر به تنش و درگیری عادت کرده است. سرزمین‌های مقدس، همواره سرزمین‌های حساسیت‌برانگیزی بوده‌اند و اورشلیم مقدس‌ترین آنهاست. به طور سنتی نزاع همیشه بر سر بناهای مقدس شهر قدیمی است؛ منطقه‌ای کوچک و پرتراکم که با دیوارهایی 700ساله محاصره شده. بااین‌حال، این‌بار نه یک بنای تاریخی و مقدس بلکه ساختمانی بیرون از شهر قدیمی به محل وقوع یک زلزله سیاسی و دیپلماتیک بدل شده است. این ساختمان که همان سفارت جدیدالتأسیس ایالات متحده است، در منطقه‌ای نه‌چندان معروف و در میانه زمین‌هایی بایر، خانه‌هایی قدیمی و یک هتل دیپلماتیک که مدتی پیش به خانه سالمندان تغییر کاربری داده شد، واقع شده است.

از هشت سال پیش این ساختمان به‌عنوان کنسولگری ایالات متحده فعالیت داشته؛ مکانی که جهانگردان برای درخواست ویزا یا تمدید روادید خود به آن مراجعه می‌کردند. اما امروز، در مراسمی این ساختمان به صورت رسمی به سفارت آمریکا در اسرائیل بدل خواهد شد؛ در واقع با این اقدام، آنچه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا در دوران تبلیغات انتخاباتی‌اش وعده داده بود، عملی خواهد شد.

تصمیم ترامپ برای اعلام اورشلیم به‌عنوان پایتخت اسرائیل و انتقال سفارت آمریکا، نشانه چرخشی بزرگ در سیاست خارجی آمریکا نسبت به دهه‌های گذشته است. به‌رسمیت‌شناختن اورشلیم به‌عنوان پایتخت اسرائیل بدون تردید حساس‌ترین مسئله در مناقشه دیرینه اسرائیلی-فلسطینی است و می‌تواند تبعاتی را برای کل خاورمیانه داشته باشد. البته نباید فراموش کرد که این تصمیم ترامپ هیچ‌گاه با استقبال جامعه جهانی همراه نشد و تاکنون گواتمالا و پاراگوئه تنها کشورهایی بوده‌اند که از انتقال سفارت خود به اورشلیم خبر داده‌اند.

بااین‌حال، این عدم همراهی جامعه بین‌المللی باعث نشد که ترامپ و اسرائیل از تصمیم خود منصرف شوند. اما هرچند ریکی تورجمن، زن اسرائیلی 52ساله در گفت‌وگو با «سی‌ان‌ان»، انتقال سفارت آمریکا را یکی از بزرگ‌ترین اتفاق‌ها در تاریخ اسرائیل می‌داند، اما قاطبه فلسطینیان نمی‌خواهند واقعیت این انتقال را باور کنند. فارغ از خود این اقدام، زمان افتتاح این سفارت نیز خشم فلسطینیان را برانگیخته است؛ یک روز قبل از گشایش سفارت جدید آمریکا، اسرائیلی‌ها «روز اورشلیم» را جشن می‌گیرند؛ روزی که به باور اسرائیلی‌ها، یهودیان بار دیگر به این شهر بازمی‌گردند.

از دیگر سو، این روز با هفتادمین سالگرد تأسیس اسرائیل مقارن شده است. این در حالی است که روز 15 می، یک روز بعد از افتتاح سفارت، همان روزی است که فلسطینی‌ها از آن با عنوان «روز نکبت» یاد می‌کنند؛ 70 سال پیش در چنین روزی، در جریان جنگ اسرائیل و اعراب، 700‌ هزار فلسطینی از خانه و کاشانه خود به زور بیرون رانده شدند. این روز معمولا با برگزاری تظاهرات‌های گسترده و عزاداری همراه می‌شود و دو روز بعد نیز مصادف با نخستین روز ماه رمضان است؛ ماهی مقدس برای مسلمانان که همواره با افزایش تنش و درگیری میان اسرائیلی‌ها و فلسطینیان همراه است.

شهر بیت‌اللحم هرچند در هشت‌کیلومتری مکان سفارت جدید آمریکا قرار دارد اما از آنجا که در پس دیوارهای بتنی قرار گرفته، به نظر به دنیایی متفاوت تعلق دارد. این دیوارهای بتنی اسرائیل و نوار غزه را از هم جدا می‌کنند. در پشت این دیوارها، مردم نگاهی متفاوت به انتقال سفارت آمریکا دارند. از نظر خادر یوسف، راننده تاکسی، این اقدام به معنای قطع امید از کشوری فلسطینی است که بیت‌المقدس پایتخت آن باشد. او در این رابطه می‌گوید: «بدون جنگ، صلحی در کار نخواهد بود و آنچه با زور گرفته شده، بدون زور برگردانده نمی‌شود».

خوش‌بینی محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین که در اولین سفر ترامپ به این منطقه، خطاب به او گفته بود: «بعد از خدا، امید ما به شماست» اکنون جای خود را به واقعیتی تلخ داده است. بعد از اعلام تصمیم آمریکا، تشکیلات خودگردان روابط خود با دولت واشنگتن را قطع و بارها اعلام کرد که هیچ‌گونه طرح صلحی از سوی آمریکا را نخواهد پذیرفت. از نظر فلسطینی‌ها، این اقدام ترامپ به معنای مشروعیت‌بخشیدن به اشغالگری اسرائیل است. در این میان، برخی از فلسطینیان نیز بخشی از مسئولیت این وضعیت ناامیدکننده را متوجه خود محمود عباس می‌دانند.

عباس از یک سو وارد یک نزاع بی‌حاصل با جنبش حماس در غزه شده و هم‌زمان در نتیجه سیاست‌های او، اهمیت مسئله فلسطین در میان برخی از کشورهای عربی در حال رنگ‌باختن است. نگرش فلسطینی‌ها به انتقال سفارت آمریکا به خوبی گویای این واقعیت است که این اقدام هیچ کارکردی جز افزایش تنش میان اسرائیل و فلسطینیان و به تبع آن کل خاورمیانه ندارد.

با این اوصاف، وعده ترامپ برای تحقق توافق نهایی که ارمغان‌آور صلحی ماندگار میان اسرائیلی‌ها و فلسطینیان باشد، در عمل نتیجه معکوس داده و رؤیای صلح از هر زمانی دست‌نیافتنی‌تر شده است. دولت ترامپ در حالی می‌کوشد طرح صلح اسرائیلی-فلسطینی را پیش ببرد که دو طرف در اوج تقابل قرار دارند؛ تقابلی که هم در سطح سیاسی و هم در میدان عمل به خوبی مشهود است. حمایت بی‌چون‌وچرای ترامپ از اسرائیل، آنان را غره و فلسطینیان را سرخورده کرده و در چنین شرایطی به نظر نمی‌رسد هیچ طرح صلحی به نتیجه برسد.

22