کاهش سرانه مصرف لبنیات به‌علت گرانی و چند باور اشتباه
متاسفانه علاوه بر گرانی، باور‌های نادرستی هم درباره لبنیات در بین مردم رواج دارند که در این سال‌ها تأثیر منفی بر سرانه مصرف محصولات لبنی گذاشته‌اند.
«ماست رو اگه با غذای گوشتی بخوری، آهن غذات می‌سوزه!»، «شیر کم چرب آبکیه و هیچ ارزش غذایی نداره!»، «به شیرترش شده وایتکس می‌زنن که نبُره!» و...؛ به منشأ این شایعات که باهدف ایجاد حس ناامنی درجامعه ساخته می‌شوند، کاری نداریم.
ولی اگر بخواهیم از دوعامل مهم در پایین آوردن سرانه مصرف لبنیات درجامعه یاد کنیم؛ نخست باید به قیمت بالای لبنیات اشاره داشته باشیم که سبدغذایی خانوار ایرانی را خالی از این محصول کرده است و جا دارد همه مسئولانی که دستی بر آتش کنترل قیمت‌ها دارند تلاش بیشتری بکنند تا محصولات لبنی نقش پررنگی در سبد سلامت خانوار داشته باشند.
متاسفانه باور‌های نادرستی هم درباره لبنیات در بین مردم رواج دارند که در این سال‌ها تأثیر منفی بر سرانه مصرف محصولات لبنی گذاشته‌اند. مسئله‌ای که امروز می‌خواهیم قدری درباره آن باهم حرف بزنیم و راست و دروغ آن را کشف کنیم.
بستنی جایگزین خوبی برای لبنیات است!
بچه‌ها بستنی را به خاطر طعمی عالی که دارد به مصرف شیر و دیگر لبنیات ترجیح می‌دهند ولی بستنی نمی‌تواند جایگزینی برای لبنیات باشد. واقعیت این است که بستنی از شیر، شکر و چربی تشکیل شده و منبع خوبی از کلسیم است ولی شکر و چربی افزوده به آن دشمن سلامت است و سبب چاقی، دیابت، کاهش مقاومت بدن و افزایش خطر بیماری‌های قلبی عروقی خواهد شد. گذشته از آن بستنی‌های صنعتی دارای مواد افزودنی، رنگ ها، طعم دهنده‌ها و مواد نگهدارنده‌اند و بستنی‌های سنتی هم اگر با رعایت بهداشت تولید نشوند، دارای باکتری‌ها و میکروب‌های خطرناک هستند.
لبنیات فله‌ای ارزش غذایی بهتری دارند!
بسیاری از افراد تصور می‌کنند، چون هیچ فرایندی بر روی شیرخام انجام نمی‌شود و یک محصول کاملا طبیعی است، ارزش غذایی بهتری نسبت به لبنیات پاستوریزه دارد. درحالی که باید توجه داشت که در پاستوریزاسیون فرایند دمایی غیرمستقیم و کنترل شده اعمال و تا حد زیادی ارزش غذایی محصول حفظ می‌شود ولی حرارت مستقیمی که در جوشاندن به شیر‌های فله‌ای داده می‌شود، ارزش غذایی آن را به شدت کاهش می‌دهد. به این موضوع باید خطر زیاد آلودگی‌های باکتریایی و میکروبی لبنیات غیرپاستوریزه، مانند تب مالت را هم اضافه کرد که سبب می‌شود تا کارشناسان حوزه سلامت مصرف این محصولات را توصیه نکنند.
ماست آهن گوشت را از بین می‌برد!
گوشت سرشار از آهن است و ماست سرشار از کلسیم؛ برای همین گفته می‌شود که مصرف هم زمان هردوی این محصولات سبب ازبین رفتن آهن و کم خونی خواهد شد. درحالی که مصرف هم زمان گوشت و ماست فقط در افرادی که دچار کم خونی هستند یا مشکل در هضم و جذب موادغذایی دارند، می‌تواند سبب کاهش جذب آهن گوشت در آن‌ها شود و برای افرادی که سالم هستند مصرف هم زمان این دو ماده غذایی مشکلی ایجاد نخواهد کرد، زیرا بدن این افراد به میزان نیاز توانایی جذب آهن را دارد.
در لبنیات از وایتکس استفاده می‌شود!
این شایعه که دام داران از وایتکس برای ایجاد حالتی طبیعی در ظاهر شیر ترش شده استفاده می‌کنند، مدتی درجامعه دهان به دهان می‌شد که سبب ترس مردم در استفاده از شیر شده بود، درست مانند استفاده از هورمون در رشد مرغ، درحالی که به چند دلیل افزودن وایتکس به شیر امکان پذیر نیست.
۱- اضافه کردن وایتکس حتی در مقدار کم می‌تواند سبب ایجاد بوی بسیار تند و طعم تلخ در شیر شود.
۲- وایتکس سبب نابودی همه میکروارگانیسم‌های مفید و غیرمفید شیر می‌شود و در نتیجه از چنین شیری نمی‌توان برای تولید ماست در کارخانه استفاده کرد.
۳- اضافه کردن هر نوع افزودنی به شیر سبب تغییر پارامتر‌های کیفی آن خواهد شد که می‌تواند به تغییر نقطه انجماد یا جوش شیر منجر شود.
مصرف شبانه لبنیات عامل سکته است!
لبنیات دارای موادمعدنی مختلفی مانند کلسیم، پتاسیم و فسفر است و شواهد علمی نشان می‌دهد که پتاسیم موجود در لبنیات به ویژه ماست و دوغ می‌تواند در درازمدت به کاهش فشارخون و کاهش وزن کمک کند. همچنین مصرف لبنیات ارتباط معکوسی با بیماری‌های قلبی عروقی دارد، ازاین رو مصرف آن‌ها در وعده شام یا پیش از خواب نه تنها سبب بروز سکته نخواهد شد بلکه می‌تواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند.
***
۴۰ لیتر
سرانه مصرف سالیانه لبنیات هر ایرانی ۴۰ لیتر است؛ معادل یک چهارم میانگین کشور‌های توسعه یافته.
۲ تا ۴ واحد
بدن ما روزانه به ۲ تا ۴ واحد لبنیات نیاز دارد که با توجه به سن و جنسیت فرد می‌تواند متغیر باشد.
۹ تا ۱۲ درصد
لبنیات باید ۹ تا ۱۲ درصد از کل انرژی مصرفی روزانه را تشکیل بدهند.
یک واحد لبنیات
یک واحد لبنیات برابر است با یک لیوان یا ۲۳۷میلی لیتر شیر و ماست یا به ترتیب۴۳ و ۵۷ گرم پنیر طبیعی و پنیر فراوری شده.
***
شیر‌های استریلیزه نگهدارنده دارند!
خیلی‌ها تصور می‌کنند، چون شیر‌های فرادما (استریلیزه) را می‌توان به مدت طولانی نگه داشت، پس موادنگهدارنده زیادی در آن‌ها به کار برده شده است. درحالی که برای از بین بردن میکرو ارگانیسم‌های شیر در روش پاستوریزاسیون، شیر به مدت پانزده ثانیه در دمای ۷۵ درجه سانتی گراد حرارت می‌بیند و برخی از میکروارگانیسم‌های آن ازبین نمی‌رود، برای همین بیشتر از چند روز نمی‌توان آن را در یخچال نگهداری کرد. ولی در فرایند فرادما، شیر به مدت دوثانیه در دمای ۱۴۵درجه سانتی گراد حرارت داده می‌شود و همه میکروارگانیسم‌های آن از بین می‌رود، برای همین می‌توان آن را تا ماه‌ها به شرط باز نشدن بسته بندی نگهداری کرد.
لبنیات برای سردمزاج‌ها خوب نیست!
لبنیات از نظر طب سنتی طبع سردی دارد و نباید افراد سردمزاج آن را استفاده کنند. این باوری است که زیاد می‌شنویم. واقعیت این است که مصرف زیاد سردیجات هرچه باشد در این دسته از افراد سبب غلبه سردی خواهد شد و برایشان عوارضی به همراه خواهد داشت.
بنابراین، توصیه درست این است که این دسته از افراد لبنیات را به مقدار مناسب و همراه با مصلح آن استفاده کنند، مانند خوردن پنیر با گردو یا سبزی یا خوردن شیر همراه با خرما. همچنین بهتر است که این افراد در وعده شام از لبنیات استفاده نکنند یا لبنیات را همراه با سردیجات دیگر نخورند. شیر پرچرب، تازه و گرم نیز انتخاب بهتری برای این افراد است.
دوغ برای دیابتی‌ها اصلا خوب نیست!
دوغ از فراورده‌های لبنی تخمیری است که براساس فهرست جانشینی موادغذایی، هر دولیوان آن تقریبا معادل یک واحد لبنیات است. همچنین دارای حدود ۱۲ گرم کربوهیدرات و ۸ گرم پروتئین است که عدد قند آن خیلی بالا نیست و تقریبا معادل قند موجود در یک واحد میوه است با این تفاوت که قند لبنیات (لاکتوز) شاخص گلیسمی پایین تری نسبت به قند میوه (فروکتوز) دارد و با شیب کمتری به افزایش قند خون منجر می‌شود، بنابراین استفاده از دوغ به عنوان میان وعده یا در کنار وعده‌های غذایی اصلی به جای نوشیدنی‌های دارای قند افزوده و پرکالری مانند نوشابه‌های گازدار و ماءالشعیر می‌تواند به پیشگیری و کنترل دیابت کمک هم بکند.
شیربادام می‌تواند جایگزین شیرگاو شود!
استفاده از شیربادام در بین گیاهخواران بسیار رایج است ولی به چند دلیل نمی‌توان شیربادام را جایگزین شیرگاو یا دیگر لبنیات کرد. اول آنکه شیرگاو در گروه لبنیات قرار دارد درحالی که بادام یکی از مغزدانه هاست و این یعنی به دو گروه مختلف غذایی تعلق دارند و نمی‌توان آن‌ها را جایگزین هم کرد.
دوم؛ هدف اصلی از مصرف شیر و دیگر لبنیات تأمین کلسیم است و این درحالی است که هر لیوان شیر، حدود ۳۱۵میلی گرم و هر عدد بادام ۳میلی گرم کلسیم دارد، بنابراین کلسیم حدود ۱۰۰عدد بادام، معادل کلسیم یک لیوان شیر خواهد شد.
نکته سوم، وجود لاکتوز (قند شیر)، نسبت مناسب کلسیم به فسفر و محلول بودن کلسیم شیر، سبب افزایش جذب کلسیم شیرگاو می‌شود؛ درحالی که وجود ترکیباتی مانند فیتات، اگزالات و پلی فنل‌ها در منابع گیاهی مانند بادام از جذب کلسیم جلوگیری می‌کند. نکته چهارم هم اینکه میزان پروتئین ۱۰۰میلی گرم شیرگاو حدود ۳گرم است، درحالی که میزان پروتئین ۱۰۰میلی گرم شیر بادام حدود یک گرم است.
مصرف آبزیان با لبنیات خوب نیست!
لبنیات و غذا‌های دریایی هر دو منبعی سرشار از ویتامین ها، موادمعدنی، پروتئین و اسید‌های چرب ضروری برای بدن هستند و مصرفشان برای بدن ضروری است. مطالعات مختلف نشان داده است ترکیب غذا‌هایی مانند لبنیات و ماهی باهم مشکلی ایجاد نمی‌کند.
فقط برخی لبنیات مانند ماست و دوغ به علت داشتن ترکیبی به نام اسید لاکتیک می‌توانند بر روی اعصاب پاراسمپاتیک تأثیر بگذارند و سبب ایجاد حالت سستی در بدن شوند. این خاصیت تا حدودی نیز در ماهی وجود دارد و وقتی این دو ماده غذایی باهم مصرف شوند می‌توانند اثر یکدیگر را تقویت کنند و سبب مشکلاتی مانند نفخ و ناراحتی‌های گوارشی شوند که این مسئله هم تا حد زیادی به وضعیت گوارشی افراد بستگی دارد.
اطلاعات این گزارش از سایت دانشگاه علوم پزشکی گرفته شده است.
ارسال نظر