چرا مصالحه میان ایران و عربستان روز به روز سخت‌ می‌شود؟

به گزارش مشهد فوری به نقل از الجزیره، روابط ایران و عربستان در یکی از بدترین وضعیت‌های خود طی دهه‌های اخیر قرار دارد. در شرایطی که نیروهای هوادار دو طرف در چندین کشور منطقه، سرگرم رقابت و درگیری شدید هستند و سعودی‌ها از مالزی در شرق آسیا تا ایالات متحده از همه ابزارهای خود برای مقابله با ایران استفاده می‌کنند، این که آیا چشم‌اندازی برای بهبود روابط دو کشور وجود دارد یا خیر، مورد توجه الجزیره قرار گرفته است.

در دسامبر 1991، هاشمی رفسنجانی، رئیس‌جمهور وقت ایران در حاشیه اجلاس سران کنفرانس اسلامی در داکار پایتخت سنگال با شاهزاده عبدالله ولیعهد وقت سعودی دیدار کرد. در یک قمار دیپلماتیک بی‌سابقه دو طرف توافق کردند برای احیای روابط دو کشور که در نتیجه جنگ ایران و عراق و همچنین کشتار حجاج ایرانی در سال 1987 قطع شده بود، مذاکره کنند.

هاشمی رفسنجانی، سیدحسین موسویان سفیر ایران در آلمان را مأمور گفت وگو با شاهزاده سعودی کرد که مدتی بعد، در شرایط بیماری ملک فهد زمام امور در عربستان را در دست داشت و با مرگ وی به پادشاهی رسید. بعد از یک دیدار اولیه در کازابلانکا در مراکش، موسویان به عربستان رفت و چندین دور مذاکره در اقامتگاه شخصی عبدالله برگزار شد.

سه شب مذاکره جدی که موضوعات مختلف روابط دوجانبه و مسائل امنیتی را در بر می‌گرفت، راه را برای تنش‌زدایی در روابط دو کشور باز کرد. این روند از حمایت عالی‌ترین سطوح سیاسی در هر دو کشور برخوردار بود.

موسویان با مرور دیدارش با ملک فهد در سال 1996 به الجزیره می‌گوید، پادشاه سعودی از آرامش در روابط دو کشور خوشحال بود، ولی از این که در روابط دو کشور جایی برای همکاری با عراق در نظر نگرفته شده بود، ناراضی به نظر می‌رسید.

در سال 1997، برای سفر شاهزاده عبدالله به تهران فرش قرمز پهن شد. سال بعد، هاشمی رفسنجانی به عنوان عالی‌ترین مقام ایرانی که تا آن زمان به عربستان سفر کرده بود، توفیق حضور در فدک را به دست آورد. حسن روحانی رئیس‌جمهور فعلی ایران، در این سفر هاشمی رفسنجانی را همراهی می‌کرد. این سفر، راه را برای بهبود بیشتر روابط دو کشور هموار کرد که قرارداد امنیتی سال 2001 میان دو کشور در خصوص مبارزه با تروریسم و قاچاق مواد مخدر از جمله ثمرات آن بود. گفته می‌شود که هاشمی رفسنجانی تا زمان درگذشتش در سال 2017 همین نگاه مثبت به ضرورت روابط بهتر با عربستان را حفظ کرد.

حدود سه دهه بعد از دیدار هاشمی و عبدالله در سنگال، ایران و عربستان خود را در دو سوی مخالف شکاف فزاینده‌ای می‌بینند که منطقه را از عراق و بحرین گرفته تا یمن و ادامه درگیری‌ها در سوریه در بر گرفته است.

برداشت تحلیلگران این است که جنگ لفظی میان دو کشور، خصومت را تشدید و فعلا شانس یافتن یک راه حل دیپلماتیک را کمتر کرده است. یک ماه پیش، محمد بن سلمان ولیعهد سعودی مقامات ارشد ایران را با هیتلر مقایسه و در مقابل ایرانی‌ها وی را متوهم، نابالغ و کندذهن توصیف کرد.

در اجلاس هفته جاری سران اتحادیه عرب در ریاض، سلمان پادشاه سعودی رهبری محکومیت ایران به بهانه دخالت اشکار در امور کشورهای عربی را در دست داشت.

22