جمعیت مشهد باید متناسب منابعش بشود

مشکل آب در شرق کشور مشهود است چندی پیش در نشست از دریا تا کویر مدیرعامل شرکت مهندسی توس آب با اشاره به اینکه ما در سه حوزه شرق کشور شامل سه استان خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان‌وبلوچستان 1.8 میلیارد متر مکعب اضافه برداشت آب داریم اظهار داشت: این یعنی نه تنها تمام آب‌های سطحی را برداشت می‌کنیم بلکه حدود 2 میلیارد متر معکب هم بدهکار هستیم. این موضوع نشان می‌دهد که وضعیت بسیار نگران‌کننده است.

وی ادامه داد: بنابراین در پیشنهادی که به آقای چیت‌چیان، وزیر وقت نیرو دادیم، باید 2 میلیارد متر مکعب آب از خارج از این محدوه وارد کنیم. با توجه به این‌که ما هیچ پتانسیلی برای واردات آب از شمال و غرب کشور نداشتیم به این نتیجه رسیدیم باید از منابع جنوب یا کشورهای هم‌جوار مانند تاجیکستان آب وارد کنیم. لذا پروژه در دستور کار مطالعه وازت نیرو قرار گرفت.خوشبختانه هم‌زمان موضوع انتقال آب از خلیج فارس به مرکز کشور توسط بخش خصوصی مطرح شد و تابوی این موضوع شکست شد.

رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل شرکت مهندسی توس آب افزود: اگرچه در ابتدا مخالفت‌هایی با اجرای این طرح وجود داشت، بالاخره وزارت نیرو مجوز مطالعات امکان‌سنجی را صادر کرد و هم‌اکنون بیش از 90 درصد مطالعات آن انجام شده است. با توجه به این‌که دولت امکان هزینه‌کرد در اجرای این پروژه را ندارد، این پروژه با سرمایه‌های بخش خصوصی انجام خواهد گرفت.

به گزارش مشهدفوری، امروزه آب به عنوان یک موضوع ژئوپلیتیکی تجلی پیدا کرده و سال به سال میزان منابع آبی که ایران دارد کاهش پیدا می‌کند در همین رابطه نقد و بررسی راهبردهای کلان این بحران را با حضور تنی چند از کارشناسان این حوزه با محوریت طرح کلان انتقال آب دریای عمان به شرق کشور و مخصوصا شهر مشهد به بحث گذاشتیم.

بر همین اساس از مهدی سیدی، پژوهشگر تاریخ، محمد حسین پاپلی یزدی، رئیس انجمن ژئوپلیتیک ایران، بنایی، عضو انجمن ناجیان آب و جباری، کارشناس شرکت طوس آب در دفتر اخبار مشهد دعوت به عمل آوردیم تا موضوع انتقال آب را در حوزه‌های مختلف تاریخی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ... مورد بررسی قرار دهیم.

در ابتدای بحث مروری داشتیم بر راهکارهای تاریخی حل مشکل بحران آب در مشهد، سید مهدی سیدی، پژوهشگر تاریخ در این باره گفت: با دفن هارون الرشید و ده سال پس از آن وجود پربرکت حضرت رضا(ع) در نوغان طوس و پس از ان مهاجرت سادات به این منطقه کم کم جمعیت آن افزوده شد.

شهری که با مجموعه قنات‌هایش آب مورد نیاز خود را تامین می‌کرد آرام آرام با کمبود آب رو برو شد در دوره تیموری و همزمان با ویرانی طابران و دیگر شهرهای اطراف ونیز آبادانی و ساخت ساز تیموریان در این شهر وزیر سلطان حسین بایقرا از چشمه گلسب (گیلاس) آب به مشهد کشید تا برای مدتی مشکل آب آن را حل کند.
به گفته این پژوهشگر تاریخ پس از آن هم در هر دوره که ما با افزایش جمعیت رو برو شده‌ایم کمبود آب به دنبالش آمده و هر بار با انتقال آب به طور موقت مشکل مرتفع شده است. در دوره صفوی آب خیابان و در دوره پهلوی انقال آب گناباد چناران توسط اسدی به کوهسنگی و از آنجا به شهر مشهد تا همین دوره انتقال آب سد دوستی این راهکار ها همیشه تنها افزایش جمعیت را به دنبال داشته و نیاز به آب دوباره ایجاد شده است. شهری که تا صد سال پیش از انقلاب اسلام کمتر از صدهزار نفر جمعیت داشت حالا 3میلیون 100هزار نفر جمعیت دارد و با قاطعیت می‌توان گفت دیگر آبهای پیرامونش تمام شده است.
سیدی اظهار کرد: بر پایه اطلاعات تاریخی و جغرافیایی منطقه طرح‌های انتقال آب از سمت تاجیکستان با توجه به قوانین بین المللی و مسیر پرخطر و صعب العبور غیر ممکن می‌نماید و مطالعات درستی بر روی آن صورت نگرفته است باید دید طرح انتقال آب از عمان تا چه حد کارشناسی شده است و آیا مطالعات همه جانبه بر روی آن آنجام شده است؟

در ادامه محمد حسین پاپلی یزدی، رئیس انجمن ژئوپلیتیک ایران مسئله آب را در ایران بسیار پیچیده دانست و اظهار کرد: ما سیاست روشن و واضحی در مورد دیپلماسی آب نداریم، 40 سال پیش که ترکیه می‌خواست سدهایی روی رودخانه دجله و فرات بزند، مسئولان کشور ما با به‌کارگیری دیپلماسی آب با آنها وارد مذاکره می‌شدند و به تفاهم و توافقاتی می‌رسیدند، در آن صورت آبهایی که از کشورهای سوریه و عراق در درون رودخانه دجله و فرات می‌آید و رودخانه اروندرود را می‌سازد، وضعیت فعلی را پیدا نمی‌کرد.
ترکیه حدود 23 سد دارد که یک سد آن‌ها به تنهایی می‌تواند 48 درصد آب کشور و یک سد سوریه 30 درصد آب کشور ما را تامین کند، در نتیجه احداث این سدها این است که امروز آورد آب به سوریه و عراق کم شده و باتلاق‌ها در عراق خشک شده است و امروز ریزگردهای این مناطق خشک، استان‌های غربی کشور را با مشکلات عدیده زیست محیطی مواجه کرده است. وقتی کاری در طول 40 سال انجام شده، نمی‌توان در یک سال جلوی آن را گرفت و متأسفانه بحران ریزگردها به این سادگی‌ها حل نخواهد شد.
پاپلی یزدی با اشاره به اختلافات آب میان افغانستان و ایران بر سر رودخانه هیرمند، گفت: افغانستان در سال 1351 قراردادی با ایران در زمان امیرعباس هویدا راجع به آب رودخانه هیرمند منعقد کرد که از اساس به ضرر ایران بود. در دورانی انگلیسی‌ها گفته بودند 50 درصد آب هیرمند برای ایران است، بعد آن را به 30 درصد و سپس در دوران رژیم گذشته حق ایران را به کمتر از 10 درصد تقلیل دادند. هم‌اکنون نیز افغانستانی‌ها مشغول احداث سدهایی هستند که بر آب‌های ورودی به ایران تأثیر منفی می‌گذارد و قطعا در آینده مشکلات اقتصاد ی و زیست محیطی را برای شرق کشور در پی خواهد داشت.
ویهمچنین به پیامد احداث سد سلما در افغانستان بر آب سد دوستی اشاره کرد: مقدار زیادی از آب سد دوستی که بین ایران و ترکمنستان است، از افغانستان تأمین می‌شود. اما در بخش حق آبه ما از هریرود هیچ قراردادی وجود ندارد و مسئولان ما هم پیگیر این موضوع نیستند بارها سعی کردیم با راهکارهای عملی چون کشت چقندرقند در خاک افغانستان و انتقال آن به کارخانه‌های قند مشهد و خراسان تعامل سازنده برای مشکل حق آبه ایجاد کنیم اما مسئولان داخلی خودمان همکاری نکردند حالا هم برخی از مسئولان صحبت از واردات آب از تاجیکستان می‌کنند. ما دیپلماسی آب ندارد، چگونه با این کشور می‌خواهیم وارد مذاکره شویم و در مقابل آب چه چیزی به تاجیکستان می‌دهیم که منافع ملی ما را تا سال‌های آینده تضمین کند و پیامدهای امنیتی نیز به بار نیاورد؟

وی افزود: اجازه ندهیم ده‌ها هزار میلیارد تومان از سرمایه‌های کشور صرف انتقال آب با لوله از دریاها به شهرهای محصور در خشکی و مناطق کویری شود و انرژی عظیمی از گاز و برق صرف انتقال آب شود.
انتقال آب با لوله اشتباه است مثل ساختن بعضی سدها؛ پول‌هایی را که صرف انتقال آب با لوله به داخل کشور می‌کنیم باید صرف ساختن بندر، اسکله، شهر و تمدن در سواحل خلیج فارس و دریای عمان و سواحل مکران و سواحل دریای خزر نماییم.
برای حفظ بقا و امنیت کشور، فرهنگ و تمدن، جمهوری اسلامی ایران باید توجه زیادی به توسعه سواحل خلیج فارس و دریای عمان و توسعه نیروی دریایی داشته باشیم.

باید به سوی تمدن دریایی حركت كنیم

رئیس انجمن ژئوپلیتیک ایران در خصوص ایجاد تمدن دریایی اظهار كرد: ما باید به سوی تمدن دریایی حركت كنیم؛ تمدن ما تمدن خشکی است، هم اكنون ٢٥ درصد جمعیت کشور در ٨ شهر محصور در خشكی زندگی می‌کنند.
اجازه ندهیم ده‌ها هزار میلیارد تومان از سرمایه‌های كشور صرف انتقال آب با لوله از دریاها به شهرهای محصور در خشكی و مناطق كویری شود و انرژی عظیمی از گاز و برق صرف انتقال آب شود.

رئیس انجمن ژئوپلیتیک ایران تاکید کرد:طرح‌های انتقال آب، همه، جنبه انفعالی دارند و اجازه می‌دهند جمعیت شهر مشهد زیاد شود. بعد، شرکت‌های آب و مشاور دنبال این هستند که چگونه آب تهیه کنند! اگر قرار باشد آب از دریای عمان، تاجیکستان یا ... به مشهد بیاید، مجموع هزینه این‌ها چیزی بیش از چندین هزار میلیارد تومان می‌شود.
به نظر من، راهکارهای دیگری هست که بخشی از این پول به توسعه مناطق محروم اختصاص یابد و برای جمعیت بیکار و جویای کار در آن مناطق، اشتغال ایجاد شود تا حاشیه‌نشینی گسترش نیابد، اما وقتی جمعیت مشهد افزایش می‌یابد، همه این‌ها به نفع شرکت‌های مشاور است و برای همین، می‌گویم مافیای آب!
پاپلی‌یزدی با انتقاد از اینکه همه امور تصمیم‌گیری توسعه در اختیار شرکت‌های مشاور گذاشته می‌شود، درحالی‌که نه تخصص توسعه کلان را داشته و نه علاقه‌ای به آن دارند، خاطرنشان می‌کند: این شرکت‌ها فقط به دنبال منافع شرکت خودشان هستند و توسعه مملکت بازیچه منافع شرکت‌های مشاور شده است.
ما مدیرانی در خراسان داریم که آدم‌های خوبی هستند، اما مدیران خوبی نیستند و مدیریتشان با منافع ملی مغایر است، چه کسی دشت مشهد را خشک کرده است؟ اگر مدیریت درست بود، نه دشتی خشک می‌شد، نه مصرف آب بالا می‌رفت.

مخالف جدی انتقال آب از دریای عمان به مشهد هستیم

پاپلی یزدی ادامه داد: ما مخالف جدی انتقال آب از دریای عمان به مشهد با هر شهر دیگری هستیم، همان گونه که قبلا نیز گفته‌ام مافیای آب وجود دارد امروز نیز تاکید می‌کنم عصر سد سازی مافیای آب تمام شده به همین جهت به سراغ لوله رفته‌اند، اما مسئولان باید بدانند حتی انتقال آب شرب غلط بوده زیرا دوباره باعث افزایش جمعیت می‌شود.
بیشتر مشکلات امروز به به دلیل تصمیمات دوره صفویه بوده که شاه عباس و شیخ بهایی متوجه نشدند جاده ابریشم خشکی در حال تبدیل شدن به جاده ابریشم دریایی است، قطعا اگر متوجه می‌شدند شاید امروز پایتخت کشور در کنار دریا قرار داشت.
کشورهای عربی مانند دوحه و امارات تمدن خود را به سمت دریا بردند و ما امروز شاهد پیشرفت در بخش‌های مختلف هستیم، بنابراین با توجه باید مقابل افزایش جمعیت مشهد ایستاد و با ایجاد شغل در شهرهای دریایی جمعیت را توزیع کنیم.

بحران آب وجود ندارد/ با بحران مدیریتی رو به رو هستیم
این استاد جغرافیا با تاکید بر اینکه بحران آب در کشور وجود ندارد بلکه با بحران مدیریتی رو به رو هستیم، گفت: هم‌اکنون هر ایرانی در سال 50 هزار لیتر یعنی 205 تانکر آب فقط خوراک دور می‌ریزد که شامل هرچیزی مانند برنج، گوشت، میوه و .. بوده که تولید آن‌ها به وسیله آب انجام می‌گیرد.

بنایی، عضو انجمن ناجیان آب نیز در بخش دیگری از این نشست ابراز کرد: طرح کلانی مانند انتقال آب نیاز به مطالعات اجتماعی دارد و تا مشخص نشدن نتایج این مطالعات نباید مطالعات اجرایی انجام شود انتقال آب به مشهد نتیجه ای جز افزایش حاشیه نشینی در این شهر نخواهد داشت بالا بردن جاذبه این شهر هزینه های سنگین زیست محیطی و اجتماعی دارد.

بخشهای بعدی این نشست به زودی منتشر خواهد شد.

24