طوس را مانند ثامن بی‌هویت نکنیم

میراث فرهنگی خراسان رضوی مدعی است که روستاهای اطراف آرامگاه فردوسی قدمت ندارند و غیرقانونی هستند اما دقت در اسناد و نوشته های تاریخی این ادعا را به راحتی رد می‌کند شیما سیدی خبرگارفرهنگی در یادداشتی برای مشهد فوری ضمن اشاره به این دلایل توصیه‌ای درباره جلوگیری از تکرار یک اتفاق تلخ دارد.

یکی از حرف‌هایی که در هر سخنرانی و محفلی پیرامون طوس، ورد زبان مسئولان به ویژه سکان‌داران میراث فرهنگی می‌چرخد، به خالی از سکنه بودن طوس در دهه‌های گذشته برمی‌گردد. آنان ادعا می‌کنند عکس‌های هوایی موجود از بافت تاریخی توس، در دهه چهل بیانگر آن است که این محدوده به‌ زمین‌های کشاورزی اختصاص داشته و خالی از سکنه بوده است. حال آنکه به راحتی با استناد به همان عکس‌های هوایی مد نظر مسئولان می‌توان این ادعا را رد کرد. اگر به عکس هوایی به جا مانده از سال 1336 دقت کنیم، می‌توانیم پهنه‌های جمعیتی معروف به «قلعه کردها»، «طوس سفلی» و «طوس علیا» را در پشت آرامگاه فردوسی و هارونیه مشاهده کنیم. شاهد دیگری که بر رد این ادعا می‌توان ارائه کرد، گزارش معروف به «مکتب شاپور» است که در کتاب «مشهد در آغاز قرن چهارده خورشیدی» (سال 1314شمسی یک سال پس از ساخت آرامگاه فردوسی) با تصحیح مهدی سیدی آورده شده. در پایین صفحه 194 این کتاب روایت شاپور در هنگام بازدید از طوس نوشته شده است: «در طرف شرقی شمال شهر دروازه رزان است که امروز معبر نیست. در خارج آن قلعه کردها و در داخل آن محوطه آرامگاه فردوسی است. در محل دروازه، دیواری گلی ساخته شده و زیر این دیوار مجرای آب است.»

درباره دلایل میراث فرهنگی برای غیر مسکونی بودن طوس گزارش جلسه حصار طوس را بخوانید

حرفی که اگر پای خاطرات بومیان قدیمی طوس نیز بنشینید از مدرسه و تنوری که پای دروازه رزان قرار داشت و آب‌انباری که امروز در سمت چپ دروازه رزان و در داخل محوطه آرامگاه فردوسی رویش سیمان شده است خواهید شنید.
امروز محله فردوسی جدید در محدوده 360 هکتاری تابران قدیم را سه روستای اسلامیه، طوس سفلی و توس علیا تشکیل می‌دهند. همانطور که گفته شد طوس سفلی و علیا و قلعه کردها که سابق در این محدوده وجود داشته‌اند. اسلامیه نیز روستایی قدیمی است که از سال 815 نامش در تاریخ آمده است. البته مکان آن چندباری جا به جا شده است و این مکان فعلی آخرین بار در هنگام تقسیم اراضی شکل گرفته است.
تمام این‌ها گواه آن است که جمیعت از گذشته در طوس حضور داشته و امروز با زاد و ولد و البته مهاجرت بر تعدادش افزوده شده است. در این سال‌‌ها وظیفه مسئولان این بوده است که با طرح و نقشه درست مانع ساخت و ساز غیرمجاز شوند، نه اینکه 40 سال نقشه‌ای نداشته باشند و به مردم هم بگویند نسازید!
این صحبت‌ها نشانه حمایت ما از ساخت و سازهای بی‌رویه و بی‌حساب و کتاب طوس نیست، بلکه سخن این است که مهمترین پاسداران طوس در گذشته مردم بوده‌اند و در آینده نیز آنان ادامه دهنده این راه خواهند بود، در حالی که مسئولان بعد از مدتی می‌روند و مسئولی دیگر جایشان را می‌گیرد. پس چه خوب است که به جای خالی کردن منطقه از هویت، مانند اتفاق ناگواری که برای منطقه ثامن و بافت قدیم مشهد روی داد، از همین ابتدا قبل از آنکه طرحی زده شود مردم را با خود همراه کنیم، که بی‌شک هیچ جاذبه گردشگری بدون حضور مردم موفق نخواهد بود.

26