مشهد صدر نشین ازدواج کودکان

کاميل احمدي، مردم‌شناس و پژوهشگر در نشست نگاهي به پديده فقر کودکان با بیان اینکه بيشترين ازدواج کودکان در مشهد درباره رابطه فقر و ازدواج کودکان گفت: هر‌ساله تعداد درخور‌توجهي از کودکان زير ١٨ سال دختر و پسر وارد ازدواج خودخواسته يا ناخواسته مي‌شوند. اين کودکان متأهل پس از آن وارد چرخه آسيب‌پذيري مي‌شوند که از دل آن مسائلي مانند کودک‌بيوگي و تک‌سرپرستي بيرون مي‌آيد.

وی درباره وضعيت آماري ازدواج کودکان بيان کرد: براساس آمارهاي رسمي منتشرشده از سوي سازمان ثبت احوال، در سال ١٣٩٠ در مجموع ٣٦٩‌هزار‌و ٧٢١ ازدواج زير ١٨ سال ثبت شده است. اين آمار در سال‌هاي بعد کاهش اندکي داشته است.

در سال ٩١، ٣٤٩ هزار ازدواج؛ در سال ٩٢، ٣١٢ هزار ازدواج و در سال ٩٣، ٢٨٧ هزار ازدواج داشتيم. در سال ٩٤ موارد ازدواج دختران ١٠ تا ١٤ سال ٤٨ هزار مورد و در پسران ١٤ هزار مورد بوده است. در ٩‌ماهه سال ٩٥ نيز ٢٩ هزار دختر زير ١٥ سال ازدواج کرده‌اند. از تعداد اين کودکان ازدواج‌کرده، در سال ٩٤ و در زير ١٩‌سالگي ٩٧ هزار نوزاد متولد شده است. سياست‌هاي ثبت احوال در سالنامه‌هاي آماري ١٤ تا ١٩ را مشخص مي‌کند که تفکيک يک سال بين ١٨ و ١٩ سال اگرچه ممکن است چشمگير باشد؛ اما امکان‌پذير نيست. عموما ازدواج‌ها بسيار شکننده و به لحاظ ساختاري بسيار ضعيف هستند و موارد طلاق زيادي نيز اتفاق مي‌افتد؛ به‌طوري‌که در سال ٩٠ تا ٩٤، ٩٥ هزار مورد طلاق داشتيم.

احمدي به پژوهشي که در زمينه ازدواج کودکان انجام داده، اشاره کرد و گفت: پژوهش ازدواج کودکان در ايران در دو سال در هفت استان انجام شد. اين پژوهش در استان‌هاي خراسان رضوي، آذربايجان شرقي، خوزستان، سيستان‌و‌بلوچستان، آذربايجان غربي، هرمزگان و اصفهان انجام شد که میزان ازدواج کودکان در آنها نيز به همين ترتيب از بالا به پايين است.

او درباره مشکلات ناشي از ازدواج در کودکان تصريح کرد: آسيب‌هاي جسمي و رواني، سلامت جنسي و بيماري‌هاي زنانه از مشکلات اين ازدواج‌هاست.

همچنين خشونت جنسي شايع است؛ به‌ويژه در زماني که هر دو زوج سنشان پايين باشد يا يکي از همسران تفاوت سني بالايي داشته باشد. عفونت‌ها و پارگي زايمان و به‌خطرافتادن سلامت و مرگ مادر در موارد زايمان به‌ويژه در جامعه روستايي بسيار شايع است. مشکلات سلامت جسمي، جنسي و روحي کودک برجسته مي‌شود.

مشکلات رواني و نرخ‌هاي خودکشي بالاست. فقر اقتصاد ي، فقر فرهنگي و چرخه کم‌سوادي از ديگر موضوعات مربوط به ازدواج کودک است که معمولا ازدواج کودکان در خانواده‌هاي کم‌سوادتر و در جوامع روستايي يا حاشيه شهرها شايع است.

طلاق و کودک‌بيوگي نيز از مواردي است که اتفاق مي‌افتد. اين پژوهشگر با تأکيد بر روند يکنواخت ازدواج کودکان بيان کرد: در ١٠ سال اخير شاهديم که روند ازدواج کودکان وجود دارد و پسران نيز با تعداد بسيار کمتر از دختران ازدواج مي‌کنند؛ اما ازدواج کودکان همچنان با روندي يکنواخت مشاهده مي‌شود.

نسبت ازدواج کودکان در دهه اخير پايين‌تر از ٣٠ درصد نبوده است.

احمدي با اشاره به ترک تحصيل دختران پس از ازدواج اظهار کرد: در جامعه روستايي مورد مطالعه من، ترک تحصيل يکي از اولين نشانه‌هايي بود که نتيجه ازدواج کودک است؛ يعني زماني که يک دختر ازدواج مي‌کند، تقريبا بدون هيچ بحثي از فردا به مدرسه نمي‌رود و نرفتن به مدرسه يعني ازدست‌دادن موقعيت‌هاي شغلي و تحصيلي.

بررسي من در زمينه ازدواج کودکان بيشتر روي مناطق مرزي، روستايي و حاشيه‌اي بوده است. براساس آمارهاي دولت ي و آماري که من در اين هفت استان به ‌دست آوردم، اين نوع ازدواج در خانواده‌هاي فقير شايع‌تر است.

معمولا براي خانواده‌هاي فقير ازدواج کودکان، جاافتاده‌تر و يک روند خانوادگي و فرهنگي است که در روستا، منطقه، خانواده يا طايفه جا گرفته است. برخي خانواده‌ها در قبال پول دخترشان را به ازدواج ديگري درمي‌آورند.

شايع است که در استان‌هايي مانند آذربايجان غربي، مناطق کردنشين خوي و سلماس، جوامع عرب‌نشين خوزستان و سيستان و بلوچستان رسمي وجود دارد که در ازاي ازدواج پول مي‌گيرند.

22