افسانه سوال از رئیس جمهور در ایران

به گزارش مشهد فوری ، حسن روحانی، رئیس دولت ‌های یازدهم و دوازدهم جمهوری اسلامی در 6 شهریور ماه سال جاری برای پاسخ به سوالات نمایندگان مردم به مجلس می‌رود. اگر چه براساس موارد مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی سوال از رئیس جمهور حق نمایندگان مردم در مجلس است، اما در 40 سال گذشته همواره با ملاحظاتی پشت گوش افتاده است.

در طول 12 دولت استقرار یافته در جمهوری اسلامی، تنها یک مورد رای به عدم کفایت و یک مورد سوال از رئیس جمهور رخ داده است که نشان می‌دهد وقوع چنین چالش‌های سیاسی چندان دور از انتظار و غیرعادی نیست. اما فضای لابی زده و سیاسی کاری شده مجلس باعث شده است تا حتی طرح سوال از وزرای دولت‌های مختلف و استیضاح آن‌ها نیز شاهد زد و بندهای متعددی باشد که در آخرین مورد در کمتر از 7 ماه منجر به فراخوان دوباره وزیر کار به مجلس شد در حالیکه مهمترین مشکلات در حوزه وزارت خانه های اقتصاد و صنعت، معدن و تجارت بود.

رئیس جمهور و قانون اساسی
رئیس جمهور با آرا مردم انتخاب و حکم وی به دست ولی فقیه تنفیذ می‌شود نیز همانند سایر افراد و شخصیت‌ها در برابر قانون پاسخگو است. براساس اصل 88 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در هر موردی که حد اقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس شورای اسلامی از رئیس جمهور و یا هریک از نمایندگان از وزیر مسول در بارۀ یکی از وظایف آنان سوال کنند، رئیس جمهور یا وزیر موظف است در مجلس حاضر شود و به سوال جواب دهد و این جواب نباید در مورد رئیس جمهور بیش از یک ماه و در مورد وزیر بیش از ده روز به تاخیر افتد مگر با غذر موجه به تشخیص مجلس شورای اسلامی.

در اصل 89 نیز تاکید شده است که اگر رئیس جمهور سوال نمایندگان مجلس را بدون پاسخ گذارد، مجلس می‌توند استیضاح وی را در دستور قرار دهد.

مجلس و قوه قضاییه در برابر رئیس جمهور
فرایند سوال از رئیس جمهور در مجلس نیز ناظر بر آیین نامه داخلی آن پیگیری می‌شود. مواد 196 و 197 آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی در خصوص سوال از رئیس جمهور پس از انقلاب اسلامی در سال 1391 مورد بازبینی قرارگرفت و نتایج این اصلاحیه به شرحی که در ادامه می‌خوانید، به تصویب مجلس رسید.

همانطور که در ماده 196 تصریح شده است، بر اساس اصل 88 قانون اساسي در صورتي كه حداقل يك چهارم كل نمايندگان بخواهند درباره وظايف رئيس جمهور سوال كنند بايد سوال يا سوالات خود را به طور صريح و روشن و مختصر همگي امضا و به رئيس مجلس تسليم كنند.

رئيس مجلس موضوع را در اسرع وقت به كميسيون‌هاي تخصصي مربوط ارجاع مي‌دهد و هر كميسيون موظف است حداكثر ظرف يك هفته با حضور نماينده معرفي شده رئيس جمهور به آن كميسيون و نماينده منتخب سوال كنندگان، تشكيل جلسه دهد.

در اين جلسه نماينده رئيس جمهور، پاسخ مقتضي را از طرف رئيس جمهور ارائه خواهد كرد تا به نمايندگان سوال كننده گزارش شود.

پس از يك هفته چنان چه هنوز حداقل يك چهارم كل نمايندگان مجلس از سوال خود منصرف نشده باشند رئيس مجلس موظف است در اولين جلسه سوال يا سوالات آنان را قرائت و فوراً براي رئيس جمهور ارسال كند. اين سوال يا سوالات ظرف 48 ساعت تكثير و در دسترس نمايندگان قرار مي‌گيرد.

بر اساس تبصره (1)، تعداد سوالات نبايد از پنج سوال بيشتر شود. بر اساس تبصره (2)، پس از ارسال سوال يا سوالات براي رئيس جمهور، امكان كاهش يا افزايش امضاها وجود ندارد.

بر اساس ماده 197 اين آيين نامه نیز رئيس جمهور موظف است ظرف يك ماه از تاريخ دريافت سوال يا سوالات در جلسه علني مجلس حضور يابد و به سوال يا سوالات مطروحه نمايندگان پاسخ گويد، مگر با عذر موجه و با تشخيص مجلس شوراي اسلامي.

مدت طرح سوال يا سوالات از طرف نماينده منتخب سوال كنندگان حداكثر 30 دقيقه و مدت پاسخ رئيس جمهور حداكثر يك ساعت است كه طرفين مي‌توانند وقت خود را به دو بخش تقسيم كنند.

در اين صورت همه سوالات و پاسخ‌ها در بخش اول وقت هر يك از دو طرفين بيان مي‌شود و در بخش دوم ابهامات سوال كنندگان و پاسخ‌هاي رئيس جمهور مطرح مي‌شود.

بر اساس تبصره (1) اين ماده، پس از اين مرحله، درباره پاسخ رئيس جمهور به هر يك از سوالات از نظر قانع كننده بودن يا نبودن به صورت جداگانه راي‌گيري مي‌شود؛ چنان چه نمايندگان حاضر در جلسه از پاسخ رئيس جمهور به سوالي قانع نشده باشند و جواب رئيس جمهور ناقض قانون يا استنكاف از اجراي قانون باشد، آن سوال به قوه قضائيه ارسال مي‌شود.

بر اساس تبصره (2) اين ماده، در صورتي كه تعداد سوالات ارسال شده به قوه قضائيه درباره يك رئيس جمهور به عدد 6 برسد، طرح استيضاح رئيس جمهور با رعايت مفاد اصل 89 قانون اساسي و مواد آيين نامه داخلي در دستور كار مجلس قرار مي‌گيرد.

سابقه سوال از رئیس جمهور در ایران
محمود احمدی نژاد که در موارد بسیاری در کارنامه جمهوری اسلامی ایران صاحب رکورد است، نخستین رئیس جمهوری است که پس از انقلاب اسلامی به مجلس فراخوانده شده است و مورد سوال قرار گرفته است. اولین حضور احمدی نژاد در مجلس برای پاسخ به پنج سوال درباره اقتصاد و مترو، مجلس، خانه نشینی یازده روز، حجاب اسلامی و مکتب ایرانی در روز 24 اسفند 1390 حاضر شد.

پاسخ‌های سربالای اجمدی نژاد و مزاح های بی‌موقع وی موجب شد تا لاریجانی، رئیس وقت مجلس شورای اسلامی حوه برخورد رئیس جمهوری را مناسب نداند و یگوید: «مجلس جای شوخی نیست، جای مسایل جدی و مهم است».

تنها 9 ماه پس از نخستین سوال مجلس از رییس‌جمهور، بهارستان‌نشینان در روز 14 آبان 91 بار دیگر محمود احمدی‌نژاد را برای پاسخگویی به سوال 77 نفر از نمایندگان فراخواندند؛ اینبار سوالات با محوریت «نوسانات ارزی» و «مشکلات کشاورزی» طراحی شده بودند.

روحانی، دومین رئیس جمهور
10 مرداد ماه 97 و پس از چندین بار طرح و رفع سوال مجلس از رئیس جمهور، بالاخره سوالات مذکور در 5 محور اعلام وصول و به نهاد ریاست جمهوری ابلاغ گردید. اکنون روحانی در روزهای پایانی مهلت یک ماه خود برای پاسخ به نمایندگان مجلس، تلویحا تاریخ 6 شهریور را پذیرفته است. عدم موفقیت دولت در مدیریت قاچاق کالا و ارز، استمرار تحریم‌های بانکی، عدم موفقیت دولت در کاهش نرخ بیکاری در چند سال اخیر، رکود اقتصادی شدید چندساله و افزایش روزافزون نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی محورهای سوال از رئیس جمهور است.

در حالیکه نزدیکان و حامیان روحانی او را به بیان حقایق پشت پرده دعوت می‌کنند، به نظر نمی‌رسد روحانی با توجه به آخرین گفتگوی تلویزیونی خود، باز هم چنین قصدی داشته باشد و جلسه چندان جنجالی در انتظار سپهر سیاسی کشور باشد.

22